PIERWSZA POMOC :: JE�LI...

Autor: Plezantrop
Temat: JE�LI...
Wys�any: Nie Cze 01, 2008 7:53 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 0

Je�li posiadasz i zechcesz doda� jakie� interesuj�ce materia�y - zarejestruj si�. Je�li jeste� Czytelnikiem a Twoje zainteresowania to film, filmografia i zagadnienia zwi�zane z technik� produkcji i realizacji filmu, id� do

www.words.power-forums.com

Je�li interesuj� Ci� poezja i proza, wejd� na:

www.plezantropia.power-forums.com

A je�li czujesz niedosyt informacji, wr�� do:

http://plezantropia.power-forums.com/%3Cb%3Eakademos%3C-b%3E-f111.html

GIGANCI LITERATURY:

http://plezantropia.power-forums.com/%3Cb%3Egiganci-literatury%3C-b%3E-f5.html

GIGANCI SZTUK PI�KNYCH

http://plezantropia.power-forums.com/%3Cb%3Egiganci-sztuk-pi%CAknych%3C-b%3E-f6.html

GIGANCI CYWILIZACJI

http://www.plezantropia.fora.pl/giganci-cywilizacji,46/

_________________

AKADEMOS :: RE: ULYSSES. JAMES JOYCE

Autor: Plezantrop
Temat: AD
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 5:19 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 1

"FINNEGANS WAKE" JAMESA JOYCEA Z FINNEGANSWIKI (TEZAURUSEM)

http://www.finnegansweb.com/wiki/index.php/TOC

Finnegans Wake online oryginalny tekst ksi��ki

http://www.trentu.ca/faculty/jjoyce/fw-3.htm

http://www.fweet.org/

.
_________________

AKADEMOS :: CZAS - The TIME

Autor: Plezantrop
Temat: CZAS - The TIME
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 1:58 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 0

CZAS

Koncepcje czasu

W fizyce klasycznej jest samodzieln� wielko�ci� niezale�n� od innych wielko�ci biegn�c� w takim samym rytmie w ca�ym Wszech�wiecie. W mechanice relatywistycznej czas stanowi czwart� wsp�rz�dn� czasoprzestrzeni, jego up�yw za� zale�y od obserwatora i jest r�ny dla r�nych obserwator�w.

Jednym z temat�w dyskusji filozof�w i naukowc�w by� m.in. sp�r o absolutny b�d� wzgl�dny charakter czasu.

Jak pisa� Heidegger w swoim Sein und Zeit, czas nie "jest" obecny ani w podmiocie, ani te� w przedmiocie; nie jest wewn�trz bytu, ani na jego zewn�trz i "jest" on "wcze�niej" od wszelkiej subiektywno�ci oraz obiektywno�ci, poniewa� stanowi warunek mo�liwo�ci nawet dla owego "wcze�niej". Jak wi�c czas w og�le "jest"?

Wedle pitagorejczyka Parona czas jest czym� nieuporz�dkowanym, gdy� powoduje on utrat� pami�ci, zapominanie. W tym sensie czas jest bardziej przyczyn� gini�cia, ni� powstawania (Arystoteles "Fizyka" 222b). Dla samego Filozofa czas by� jedynie ilo�ci� ruchu, odliczaniem poszczeg�lnych moment�w 'teraz' ze wzgl�du na 'wcze�niej' i 'p�niej'.

�w. Augustyn rozwa�a w XI ksi�dze Confessiones r�ne aspekty czasu. Wypowiada pogl�d, �e jest on bezcenny, nieroz��czny ze zmian� (ruchem), stanowi pewien wymiar �wiata materialnego i wi��e si� z przemijalno�ci�. Tera�niejszo�� (to, co istnieje materialnie) jest dla niego czasem zauwa�anym (cho� nieuchwytnym), przesz�o�� (to, co istnia�o) - pami�tanym, a przysz�o�� (to, co b�dzie istnia�o) - oczekiwanym; waha si� jednak, czy te dwie ostatnie odmiany gdziekolwiek jeszcze (ju�) istniej�. Z ca�� pewno�ci� stwierdza za�, �e czas stworzy� B�g, kt�ry znajduje si� poza nim.

Zdaniem Kanta (estetyka transcendentalna) czas i przestrze� s� apriorycznymi formami naszej zmys�owo�ci. Maj� one swoje �r�d�o w podmiocie i stosuj� si� do wszystkich zjawisk (tzn. zmys�y dostarczaj� wra�e� ju� ukszta�towanych czasoprzestrzennie). Czas (i przestrze�) ukazuj� si� nam w do�wiadczeniu jako realne, jednak podczas transcendentalnej analizy okazuj� si� "by�" idealne – staj� si� niczym, gdy chcemy je rozwa�a� niezale�nie od do�wiadczenia.

Z kolei Bergson dokonuje istotnego rozr�nienia pomi�dzy matematycznym, dyskretnym czasem (nauka) rozbitym na chwile i pojmowanym w spos�b przestrzenny, a czasem "rzeczywistym", czystym dzianiem si�, ci�g�o�ci�, kt�ra dana nam jest w introspekcyjnym do�wiadczeniu.

W koncepcji Husserla strumie� czasu ogl�dany w swym czystym przep�ywie staje si� to�samy z sam� �wiadomo�ci� (transcendentaln� i absolutn�). Ostateczne �r�d�o czasu stanowi tym samym �wiadomo��, kt�ra uobecnia si� sobie samej – b�d�c �r�d�em czasu jest �r�d�em wszelkiego istnienia nadaj�c mu sens. "Ja jestem" = istnieje strumie� �wiadomo�ci, w nim Ja objawia si� sobie samemu za po�rednictwem i pod postaci� czasu.

Wed�ug Newtona istnieje tylko jeden, uniwersalny i wszechobejmuj�cy czas – p�ynie on w jednostajnym tempie i nic nie wywiera na niego wp�ywu. Jest wi�c absolutny i obiektywnie jednakowy w ca�ym wszech�wiecie. George Berkeley oponowa�, i� bez umys�u, kt�ry by postrzega� ruch, sama idea czasu staje si� zwyk�� iluzj�. Tak�e Leibniz sprzeciwia� si� teorii Newtona utrzymuj�c, �e czas jest porz�dkiem nast�pstwa zdarze� zachodz�cych w �wiecie - bez �wiata (zdarze�) nie mo�e by� mowy o �adnym czasie.

Szczeg�lna teoria wzgl�dno�ci Einsteina wprowadzi�a do fizyki nowe poj�cie czasu. Okaza�o si�, �e up�yw czasu zale�ny jest od pr�dko�ci uk�adu odniesienia, w kt�rym si� go mierzy. Je�eli znajdujemy si� na powierzchni Ziemi i mija nas przyjaciel w statku kosmicznym poruszaj�cym si� z pr�dko�ci� zbli�on� do pr�dko�ci �wiat�a, wydaje nam si�, �e jego zegar chodzi wolniej od naszego (dylatacja czasu). W �yciu codziennym r�nice te s� niemierzalne, jednak w przypadku uk�ad�w poruszaj�cych z pr�dko�ciami zbli�onymi do �wiat�a r�nica pomiaru jest ju� bardzo du�a.

Og�lna teoria wzgl�dno�ci Einsteina uwzgl�dnia zwi�zek czasu z polem grawitacyjnym. Czas nie p�ynie ju� odr�bnie, lecz jest zwi�zany jako czwarty wymiar w poj�ciu czasoprzestrzeni. Zgodnie z podstawowym za�o�eniem og�lnej teorii wzgl�dno�ci, grawitacja powoduje zakrzywienie czasoprzestrzeni. Zegary umieszczone w silniejszym polu grawitacyjnym chodz� wolniej, dlatego zegar le��cy na powierzchni Ziemi chodzi wolniej, ni� zegar umieszczony np. na szczycie wie�y. �ycie ludzi zamieszkuj�cych wysokie Andy b�dzie trwa�o o kilka sekund d�u�ej ni� �ycie ludzi na wybrze�u Australii. Na co dzie� r�nice te s� zaniedbywalnie ma�e, gdy jednak potrzeba bardzo dok�adnego wyznaczania czasu i po�o�enia, odchylenia te nale�y bra� pod uwag�. Uwzgl�dniono je na przyk�ad w systemie GPS.

Jednostki podwielokrotne i jednostki wielokrotne czasu

* attosekunda = 0,000000000000000001 sekundy
* femtosekunda = 0,000000000000001 sekundy
* pikosekunda = 0,000000000001 sekundy
* nanosekunda = 0,000000001 sekundy
* mikrosekunda = 0,000001 sekundy
* milisekunda = 0.001 sekundy
* sekunda (jednostka podstawowa w SI i CGS)
* minuta = 60 sekund
* kwadrans = 15 minut = 900 sekund
* godzina = 60 minut = 3600 sekund
* doba (dzie�) = 24 godziny = 86400 sekund
* tydzie� = 7 dni = 604800 sekund
* miesi�c = 28,29, 30 lub 31 dni = 2419200/2505600/2592000/2678400 sekund
* kwarta� = 3 miesi�ce = 7257600(dla 28 dni)/7516800(dla 29 dni)/ 77760000(dla 30 dni)/83030400(dla 31 dni) sekund
* rok = 12 miesi�cy = 365 lub 366 dni = 31536000(dla 365 dni)/31622400(dla 366 dni) sekund
* dekada = ~10 dni w odniesieniu do miesi�ca albo 10 lat w odniesieniu do wieku
* wiek = 100 lat
* tysi�clecie (milenium) = 1000 lat

Ludziom do rachuby czasu s�u�y kalendarz, a do odmierzania zegar, stoper lub klepsydra, mo�na tak�e odmierza� czas na podstawie ruchu s�o�ca (zegary s�oneczne).

Hipotetycznym kwantem czasu jest chronon.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Czas

.
_________________

AKADEMOS :: CZARNA �MIER� - BLACK DEATH

Autor: Plezantrop
Temat: CZARNA �MIER� - BLACK DEATH
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 1:50 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 0

Czarna �mier�

Epidemia d�umy, nazywanej czarn� �mierci� lub morow� zaraz�, przetoczy�a si� niemal przez ca�� Europ� wywo�uj�c wsz�dzie panik� i przera�enie. Nikt nie czu� si� bezpiecznie. Pierwszymi objawami choroby by�y: b�le g�owy, dreszcze, poty wysoka gor�czka. Dzi� wierny, �e tak zaczyna�a si� jedna z postaci zwana d�um� gruczo�ow� (dymienicz�). Na sk�rze pojawia�y si� zmiany krwotoczne, a po kilku dniach bolesne obrzmienia w�z��w ch�onnych (dymienice), kt�re ropia�y i p�ka�y. Ongi� osob� z takimi objawami czeka�a niechybna �mier�.

Zawleczenie zarazy do Europy

Pierwszy przypadek d�umy w Europie odnotowano w pa�dzierniku 1347 r. W sycylijskim porcie Mesyna, do kt�rego za�win�o dwana�cie w�oskich statk�w powracaj�cych z Morza Czarnego. Na ich pok�adach znaleziono trupy cz�onk�w za�ogo i pasa�er�w, a tak�e chorych dogorywaj�cych z „b�lu przenikaj�cego do szpiku ko�ci".

�wiadkowie tych wydarze� nie znali przyczyn zarazy. Dzisiaj wiemy, co prawdopodobnie j� wywo�a�o. Ot� na statkach �y�y szczury. Obfite zapasy �ywno�ci, zgromadzone na dalek� wypraw�, stwarza�y im znakomite warunki bytowania. Kiedy statki zakotwiczy�y w docelowym porcie nad Morzem Czarnym, miejscowe szczury wymiesza�y si� z tymi ze statk�w. Wtedy przysz�a kolej na pch�y, przenosz�ce zarazki �miertelnej choroby. Zaatakowa�y one szczury, w kt�rych gromadzi si� zarazek - pa�eczka d�umy. �ywi�c si� krwi� gryzoni, zara�a�y si� chorob�, kt�r� przenosi�y na inne szczury. Kiedy szczu�ry zacz�y masowo gin��, pch�y znalaz�y sobie nowych �ywicieli - ludzi. �ywi�c si� krwi� marynarzy i pasa�er�w, ich z kolei zara�a�y t� straszliw� chorob�.

Kiedy statki przyp�yn�y do Mesyny, szczury, kt�re prze�y�y, przedosta�y si� na l�d, przenosz�c r�wnie� zab�jcze pch�y. Brudne, ciasne i zat�oczone porty Europy by�y znakomitym �erowiskiem zar�wno dla szczur�w, jak i pche�. Gryzonie �ywi�y si� odpadkami, same za� by�y �ywicielami dla pche�. Gdy szczury masowo zdycha�y, pch�y atakowa�y mieszka�c�w Mesyny. W ten w�a�nie spos�b, za po�rednictwem szczur�w i pche� - nosicielek pa�eczek d�umy - czarna �mier� szybko si� rozprzestrzenia�a i zbiera�a miliony ofiar ludzkich.

Podczas epidemii umiera�o tak wiele os�b, �e chowano je w pospiesznie wykopywanych, zbiorowych grobach. Gdy nie nad��ano z kopaniem mogi�, pozostawiano zmar�ych tam, gdzie dopad�a ich �mier�

Obecnie przypuszcza si�, �e ogniskiem choroby by�a Azja �rodkowa, gdzie epidemia d�umy wybuch�a w latach 30. XIV w. Stopniowo obejmowa�a ona Azj� Wschodni� i Po�udniow�, zbieraj�c �miertelne �niwo w Chinach i Indiach. Nast�pnie dotar�a na bliski Wsch�d i do Afryki P�nocnej. Dopiero kolejnym etapem by�a Europa.

Niekt�re regiony Europy, na przyk�ad Skandynawia, zosta�y niemal ca�kowicie wyludnione po przej�ciu zarazy. Umierali wszyscy - biedni i bogaci, starzy i m�odzi. By�y jednak obszary w Europie, takie jak Mediolan i jego okolice, kt�rych epidemia d�umy nie dotkn�a.

Poniewa� nieznane by�y prawdziwe przyczyny choroby nikt nie wiedzia� jak z ni� walczy�. Medycy obmy�lali najr�niejsze sposoby leczenia chorych, np. zalecali spanie raz na jednym, raz na drugim boku, i receptury lekarstw. Jedna z nich opisywa�a lek przyrz�dzany ze starego, dziesi�cioletniego syropu, zmie�szanego z posiekanym w�em, odrobin� wina i sze��dziesi�cioma innymi sk�adnikami. �adna ze stosowanych metod leczenia nie by�a skuteczna.

Szukano ratunku w religii. Uwa�ano, �e B�g karze �wiat za jego grzechy. Na ulicach pojawia�y si� procesje biczownik�w, kt�rzy nawo�ywali do pokuty i publicznie ch�ostali si� nawza�jem sk�rzanymi biczami zako�czonymi metalowymi kulkami. Wielu ludzi ucieka�o w panice z dotkni�tych epidemi� rejon�w. Inni zamykali si� w domach. Byli te� tacy, kt�rzy, przewiduj�c nieuchronno�� rych�ej �mierci, oddawali si� zabawom i cieszyli �yciem, p�ki mogli.

Tajemniczo�� czarnej �mierci wynika�a z jej nieprzewidywalno�ci. Ludzie nie rozumieli dlaczego w jednym mie�cie za�raza zabi�a jedn� dziesi�t� mieszka�c�w, a w innym wi�cej ni� po�ow�. Dzisiaj wiemy, �e mniej wi�cej w tym samym czasie wyst�powa�y r�ne jej postaci. D�uma dymieniczna, kt�rej objawy opisali�my na pocz�tku, wyst�powa�a najrzadziej. Mia�a jednak bardziej zab�jcze siostry.

D�uma p�ucna rozwija�a si� wtedy, gdy bakterie chorobotw�rcze dociera�y do uk�adu oddechowego. Chory mia� wysok� gor�czk�, suchy kaszel, napady duszno�ci, w ko�cu obrz�k p�uc, kt�ry powodowa� �mier�. Gdy bakterie dosta�y si� bezpo�red�nio do krwi cz�owieka, �mier� nast�powa�a jeszcze szybciej. Chory umiera� w kilka godzin do chwili zara�enia. Ta posta� nosi nazw� d�umy posocznicowej.

Zaraza powraca

Epidemia czarnej �mierci wygas�a oko�o 1351 r. Wed�ug wsp�czesnych bada� oblicza si�, �e w Europie d�uma poch�on�a co najmniej jedn� czwart� ludno�ci.

Czarna �mier� odesz�a, ale nie na zawsze. Kolejne wybuchy zarazy odnotowano w latach 1361, 1369 i p�niej, w regularnych odst�pach czasu a� do ko�ca XV w. Z czasem przerwy mi�dzy nawrotami epidemii stawa�y si� d�u�sze. Ostatni wielki wybuch zarazy w Anglii mia� miejsce w 1665 r., kiedy to choro�ba poch�on�a oko�o 100 tysi�cy ofiar.

�wiat do dzisiaj nie uwolni� si� od d�umy. W ko�cu XIX w. ponownie pojawi�a si� w Azji, gdzie tylko w Indiach zabi�a 6 milion�w ludzi. W 1995 r. powr�ci�a do Indii.

.
_________________

AKADEMOS :: EPIDEMIE

Autor: Plezantrop
Temat: EPIDEMIE
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 1:49 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 0

Epidemie

- Epidemie s� stare jak cywilizacja. W ma�ych grupach �owc�w i zbieraczy, choroby i pomory mia�y ograniczony zasi�g i z regu�y nie przenosi�y si� na inne grupy ze wzgl�dy na wzajemn� izolacj�. P�niej epidemie pustoszy�y ca�y znany �wiat; co by�o zwi�zane z rozwojem komunikacji.

- Jakich plag mo�emy si� spodziewa� w przysz�o�ci i czy b�dziemy potrafili z nimi walczy�? A mo�e grozi nam �wiatowa epidemia, kt�ra zabierze r�wnie krwawe �niwo jak �redniowieczna d�uma?

- Pierwszy w literaturze europejskiej opis zarazy odnale�� mo�na w „Wojnie peloponeskiej” Tukidydesa. By�a to tzw. d�uma ate�ska (jednoczesne wyst�pienie kilku chor�b - ospy, duru plamistego, d�umy i czerwonki), kt�ra nawiedzi�a miasto w 430 r p.n.e. i poch�on�a tysi�ce mieszka�c�w Aten, w tym wielkiego polityka Peryklesa.

-W 165 roku Rzym nawiedzi�a plaga - -prawdopodobnie wtedy po raz pierwszy w Europie krwawe �niwo zbiera�a odra- nie uchroni� si� przed ni� tak�e Marek Aureliusz. I prawdopodobnie by�a jedn� z przyczyn upadku Imperium Rzymskiego.

- Od VI do XIV wieku nast�pi� stosunkowo d�ugi okres spokoju, po kt�rym przez kontynent europejski w latach 1348-1351 ponownie przesz�a d�uma. �mier� zabra�a w�wczas ok. ¼ ludno�ci (25 milion�w). Kolejna plag� trwaj�ca kilkaset lat by�a ki�a, kt�r� do Europy przywioz�a wyprawa Kolumba, a kt�ra pozbawi�a �ycia prawie po�ow� ludno�ci Europy. Konkwistadorzy nie byli gorsi. Wraz z ich przybyciem pojawi�y si� takie choroby jak ospa, odra, dur plamisty - przedtem kompletnie nieznane w Nowym �wiecie. Przyczyni�y si� one do upadku imperium Indian po�udniowo - ameryka�skich.

- W Rzeczpospolitej w okresie „potopu” ludno�� zmniejszy�a si� do po�owy, nie tylko z powodu wojen, ale z g��wnie powodu d�umy. Przyczyn� kolejnego pomoru by�a cholera, kt�ra dotar�a do Europy z Indii w 1817. Do ko�ca wieku XIX nast�pi�o 6 pandemii cholery.

- Na pocz�tku XX wieku wirus grypy tzw. hiszpanki (1918-1919), wywo�a� zachorowanie 150 milion�w ludzi, a �mier� 20 milion�w. Wi�cej ni� zgin�o na wszystkich frontach I-wojny �wiatowej.

- To, �e epidemie zbiera�y �niwo w ludziach - to oczywiste. Giovanni Boccaccio, w�oski erudyta, pisarz naoczny �wiadek „czarnej �mierci” w swoim dziele „Dekameron” zauwa�y� te� inne konsekwencje. Opisa� rozk�ad spo�ecznych wi�zi („rodzina nie odwiedza�a si�, wszyscy bezlito�nie starali si�, aby spo�ecze�stwa z chorymi unika�”), zmiany w zachowaniach ludzkich. Zwr�cenie si� - paradoksalnie ku sprawom �wieckim i doczesnym („najlepszym lekarstwem na zaraz� - jest nie my�le� o niej, pi� t�go, �y� weso�o, wszystkie swoje pragnienia zaspakaja�”)....
______________________________________
- O epidemii mo�emy m�wi� wtedy, gdy na danym terenie pojawi si� jednocze�nie lub w kr�tkich odst�pach czasu wzrost zachorowa� w�r�d ludno�ci na okre�lon� chorob�, najcz�ciej zaka�n�. Je�eli epidemia dotyczy ca�ego �wiata nazywamy j� pandemi�. Choroby wyst�puj�ce stale na danym terenie okre�lamy jako endemiczne, np. malaria w niekt�rych rejonach tropikalnych.

- Choroby zaka�ne - a co mo�e si� z tym wi�za� – epidemie, wywo�uj� czynniki biologiczne; drobnoustroje np. bakterie i wirusy. Wirus po �acinie oznacza „trucizn�”. Jest unikalnym organizmem. Sk�adaj� si� z kwasu nukleinowego (DNA lub RNA) otoczonego os�onk� bia�kow�. Aby rozmna�a� si� - potrzebuj� gospodarza, kt�rego rol� jest produkcja potomnych (wirion�w). Zale�nie od rodzaju wirusa i odpowiedzi immunologicznej ze strony zaatakowanego organizmu - albo dochodzi do rozwoju choroby daj�cej si� wykry� klinicznie, albo gospodarz toleruje wirusa i staje si� jego nosicielem, albo zdrowieje, pozbywaj�c si� go, cz�sto przy okazji nabywaj�c odporno�ci na jego nast�pny atak.

- Bakterie s� prostymi organizmy jednokom�rkowe. G��wna r�nic� pomi�dzy nimi a wirusami jest mo�liwo�� samodzielnego rozmna�ania si� i przekazywania materia�u genetycznego. Niekt�re bakterie wywo�uj� choroby wydzielaj�c toksyny do organizmu cz�owieka. Inne bezpo�rednio atakuj� kom�rki naszego ustroju . R�ne rodzaje bakterii niszcz� bezpo�rednio r�ne rodzaje kom�rek. Bakterie potrafi� modyfikowa� struktur� swojej powierzchni i wymienia� materia� genetyczny, a to utrudnia leczenie. Wyst�puj� wsz�dzie. Znaczna cz�� bakterii to organizmy po�yteczne dla cz�owieka. Bior� udzia� w trawieniu, procesach gnilnych, dzi�ki kt�rej nast�puje rozk�ad martwej materii organicznej.

- D�ugo nie wiedziano w jaki spos�b rozprzestrzeniaj� epidemie. Zaobserwowano, �e gro�ny mo�e by� kontakt z chorymi, dlatego lekarze nosili szczelne, d�ugie szaty, a twarze kryli za maskami z d�ugimi dziobami, w kt�rych umieszczono pachn�ce zio�a. Jednak kroki milowe w zwalczaniu epidemii poczynili w XIX wieku: John Snow, kt�ry zauwa�y� zwi�zek pomi�dzy czerpaniem zanieczyszczonej wody z Tamizy, a rozprzestrzenianiem si� cholery w Londynie. By� to pocz�tek sanitarnej rewolucji i zmian w systemach kanalizacyjnych i wodoci�gowych.

- Na sta�e do historii weszli r�wnie� Edward Jenner (1749-1823), kt�ry zastosowa� pierwsz� skuteczn� szczepionk� przeciw ospie i zapocz�tkowa� rozw�j immunologii, Ludwik Pasteur (1843-1910) i jego badania nad szczepieniami ochronnymi, kt�re uzyskiwa� z odpowiednio os�abionych zarazk�w oraz Robert Koch (1843-1910), kt�ry odkry� laseczk� w�glika oraz pr�tki gru�licy.

- Wa�ne r�wnie� okaza�y si� badania dr Listera (XIX wiek, lata 80 -te) nad antyseptyk� (u�ywanie podczas operacji �rodk�w bakteriologicznych) oraz aseptyk� (u�ywanie sterylnych narz�dzi – od 1910 r.).

- Dzisiaj wiadomo, �e wi�kszo�� chor�b zaka�nych przysz�a ze stod�, kurnik�w czy zagr�d. D�uma i dur plamisty, cholera rozwleczone zosta�y przez szczury i pch�y. Odr� zarazi�y nas psy, a osp� – prawdopodobnie byd�o - udomowione w Indiach. Tr�d otrzymali�my od bawo��w afryka�skich, a wirus grypy najpierw od chi�skich kaczek, a p�niej od �wi�. R�wnie� dzisiaj mo�na zarazi� si� od owad�w, czy ma�p (np. ��ta febra, hiv).

- Epidemie najszybciej rozprzestrzeniaj� si� r�wnie� drog� kropelkow� (grypopodobne), pokarmow� (dur brzuszny, zatrucia pokarmowe). Wiadomo, �e szybkiemu namna�aniu si� wirus�w i bakterii sprzyja r�wnie� ciep�y klimat oraz r�nego rodzaju katastrofy.

...- W 1969 roku naczelny lekarz USA oficjalnie og�osi� koniec ery chor�b zaka�nych. Np. w 1978 roku zrezygnowano np. ze szczepienia na osp� prawdziw� (zamro�one wirusy przechowuje si� jedynie w laboratoriach w Waszyngtonie i Moskwie). Bardzo si� mylono. Lata 80 i 90 przynios�y nie przynios�y co prawda nawrotu ospy, ale przynios�y AIDS. Wirus HIV charakteryzuje ogromna zmienno��. Ka�da najdrobniejsza zmiana w otoczce bia�kowej powoduje „zmylenie” uk�adu immunologicznego. Z bliska wygl�da jak statek kosmiczny, zaopatrzony w �luzy mocuj�ce. Za ich pomoc� szybko i skutecznie przyczepia si� do kom�rek organizmu. Przenosi si� poprzez krew i sperm�. Do tej pory zmar�o ju� 25 milion�w os�b, do 2020 umrze 70 kolejnych.

- Bardzo gro�ne s� te� wirusy krwotoczne. Mimo prostej budowy (nikogo nie udaj�; wystarczy im zwyk�a bia�kowo - t�uszczowa os�onka) s� bardzo agresywne i szybko rozprzestrzeniaj� si� po organizmie. Ciesz�ce si� najbardziej ponur� s�aw� to Marburg przenoszony przez ma�py, Lassa przez szczury i Ebola (w kt�rego przypadku od chwili zaka�enia do momentu �mierci mija czasem kilka godzin). Jego nazwa pochodzi od afryka�skiej rzeki, nad kt�r� po raz pierwszy zlokalizowano ognisko epidemii. Nie wiadomo jak dostaje si� do organizmu cz�owieka, ani jak atakuje, ale na pewno mo�na si� zarazi� przez kontakt z p�ynami ustrojowymi chorego. U os�b zara�onych wyst�puje wysypka, biegunka, krwawe wymioty.

- Jest te� SARS (wirusowe zapalenie p�uc, epidemia wybuch�a pod koniec 2002, przenoszone prawdopodobnie drog� kropelkow�, by go z�apa� wystarczy znale�� si� w pobli�u kaszl�cego chorego. Do tej pory zmar�o 774 osoby, i nie ma skutecznego leku ani szczepionki). Jak oficjalnie poda�a �wiatowa Organizacja Zdrowia �aden kraj nie jest bezpieczny. Obecnie prawie nie ma miejsca na �wiecie, gdzie nie panowa�aby �adna epidemia, a je�eli zosta�o to i tak poprzez globaln� komunikacj� jest zagro�one.

- Przypomnijmy kr�tko: 1346 - obl�enie przez Tatar�w Kaffy; wojska chana D�ani Beka celowo przed swoim odwrotem katapultuj� do osady cia�a zmar�ych na d�um�, Pizarro podczas podboju Ameryki Po�udniowej ofiarowuje prezenty zaka�one wirusem ospy, 1797 - Napoleon podczas obl�enia Mantui pr�buje zarazi� mieszka�c�w leptospiroz�,

- Mimo, �e 17 czerwca w 1925 roku w Genewie zostaje podpisana konwencja o zakazie rozprzestrzeniania i stosowania broni chemicznej i biologicznej. Jak zwykle to bywa nie zastosowali si� do niej bioterrory�ci:

- 1984 - Sekta Rajneeshee zatruwa bary sa�atkowe w The Dallas w stanie Oregon. W wyniku zaka�enia salmonell� zachorowa�o 751 os�b. Celem terroryst�w by�o uniemo�liwienie udzia�u w lokalnych wyborach i przej�cie w�adzy. 1995 - japo�ska sekta Aum Shinrikyo pr�buje rozpyli� toksyn� botulinow� w tokijskim metrze (ich dziewi�ta pr�ba ataku - tym razem nieudana), 1998 - listy zawieraj�ce rzekomo bakterie w�glika trafiaj� do kilku szpitali w USA, 2001- tajemnicza osoba rozsy�a z New Jersey poczt� ska�on� przetrwalnikami w�glika.

Za: www.2tvp.pl

.
_________________

AKADEMOS :: RE: WYBRANE HISTORIE ZBIOROWEJ HISTERII

Autor: Plezantrop
Temat: CO SI� WYDARZY�O W SALEM?
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 1:48 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 1

CO SI� WYDARZY�O W SALEM?

Dzieci da�y pocz�tek s�awnemu polowaniu na czarownice, kt�re urz�dzono w Salem w stanie Massachusetts. W lutm 1692 grupa dziewcz�t od dziewi�ciu do dwudziestu lat odwiedzi�a dom miejscowego pastora, aby pos�ucha� opowie�ci jego karaibskiej Tituby. Dwie najm�odsze dziewczynki wpad�y w histeri�, a reszta zacz�a je na�ladowa�. W�r�d okolicznej ludno�ci zacz�y chodzi� s�uchy, �e zosta�y op�tane. Rozpytywane dziewczynki wskaza�y trzy sprawczynie: Titub�, Sarah Good - kobiet� pal�c� fajk� I wdow� Sarah Osburne. W Salem panowa�y puryta�skie obyczaje. Czy mog�o by� rzecz� przypadku, �e Tituba by�a czarn� kobiet� wcale nie purytank�, �e Sarah Good niepokoi�a mieszka�c�w �ebrz�c od drzwi do drzwi, a Sarah Osburne �y�a bez �lubu ze swym kochankiem ? �adna z nich nie chodzi�a do ko�cio�a. Nagle miejscow� ludno�� ogarn�a mania poszukiwania czarownic. Aresztowano oko�o czterystu os�b. Niekt�rzy opuszczali okolic�, obawiaj�c si�, �e ich tak�e mo�e dosi�gn�� polowania. Prze�yli oskar�eni, kt�rzy okazali skruch� denuncjuj�c innych. Ka�dy, kto uparcie zaprzecza� podejrzeniu o czary, ko�czy� na szubienicy.
W s�dzie w Salem rozgrywa�y si� szokuj�ce sceny. Czterech m�czyzn zezna�o, �e zuchwa�a, ha�a�liwa karczmarka nazwiskiem Bridget Bishop ukazywa�a si� im nocn� por�, niekiedy w postaci ma�py z noga koguta I ludzk� twarz�. O jej w�asnym m�u m�wiono, �e mia� j� za czarownic�. Wielu innych szanowanych do tej pory obywateli postawiono przed s�dem na podstawie oskar�e� miotaj�cych si� w konwulsjach dzieci. Wielu pad�o ofiar� tych sensacyjnych wydarze�, cho� liczba skazanych by�a ni�sza, ni� zdarza�o si� to w podobnych przypadkach w Europie. Powieszono dziewi�tna�cie os�b, a jedna zgin�a przygnieciona ci�arem, odmawiaj�c przyznania si� do winy. W pa�dzierniku szale�stwo min�o. Tragiczny rozw�j wydarze� doprowadzi� lokalna spo�eczno�� do opami�tania. Nadszed� dzie� powszechnej �a�oby I wszyscy pr�bowali zrozumie�, jak mogli trwa� w podobnym za�lepieniu. Jeden z mieszka�c�w John Hale, kt�ry �wiadczy� przeciwko Bridget Bishop, powiedzia� w�wczas :
“Chodzili�my w chmurach I nikt nie widzia� drogi”

PROCES ZOFII W GNIE�NIE 1689 r

W �rod� 16 marca 1689 roku przed burmistrzem S�pi�skim stan�� szlachcic Samuel Bieganowski i wni�s� skarg� przeciwko Zofii, �onie ober�ysty Piotra oraz c�rce jego Dorocie. S�d do wniosku przychyli� si� i nakaza� aresztowa� oskar�one.Oto s�owa wypowiedziane przez Bieganowskiego przeciwko Zofii i jej c�rce: “Przyj��em Dorot�, dziecko ober�ystki Zofii, w charakterze piel�gniarki dla mojej c�reczki. Powtarza�a ona niejednokrotnie w obecno�ci rozmaitych os�b, kt�re tu mog� wymieni�, �e matka jej /Zofia uczy�a jej czar�w i �e bywa�a z ni� wsp�lnie na �ysej G�rze. W domu naszym wyczarowywa�a ku powszechnemu zdumieniu myszy i szczury i pokazywa�a ponadto rozmaite sztuczki. Niedawno temu pokazywa�a te� mi�dzy innymi mierzw� ko�sk�, przyniesion� z �ysej G�ry. Matka zabrania�a jej ucz�szczania do spowiedzi i do sto�u pa�skiego...”

To oskar�enie sta�o si� pocz�tkiem procesu w kt�rym c�rka oskar�a�a matk�. Zofia wszystkim zarzutom przeczy�a, a pom�wieniom c�rki nie by�o ko�ca. Podczas przes�uchania Dorota twierdzi�a,�e obok niej stoi szatan, jej oblubieniec z �ysej G�ry. Rozpocz�� si� proces przeciwko Zofii. Trzydniowe tortury zrobi�y swoje, 21 marca Zofia ostatecznie przyzna�a si� do stawianych zarzut�w a przy tym oskar�y�a wiele os�b, w tym 19 kobiet, z kt�rych 11 zamieszkiwa�o w Gnie�nie, 5 w Jankowie i 3 w Grzybowie. Nast�pnego dnia oskar�ona stan�a ponownie przed s�dem. W protok�le podkre�lono z naciskiem, �e oskar�on� trzeba by�o wnie�� do sali rozpraw, gdy� mia�a po�amane cz�onki. Zofia i z�o�y�a przysi�g� i zapewnienie, ze wszystko co powiedzia�a poprzedniego dnia jest prawd�. 24 marca zosta� og�oszony wyrok. S�d uzna� wszelkie stawiane Zofii zarzuty za dowiedzione, zw�aszcza cos si� tyczy�o fruwania na miotle, za�lubienia diab�a i zatruwania ludzi proszkiem. I dlatego te� powo�uj�c si� na Boga i Tr�jc� �wi�t�, s�d postanowi�, by Zofia zosta�a spalona na stosie.Natomiast jej c�rka mia�a by� wyprowadzona razem z ni� do miejsca egzekucji, a� do samego ogniska i przygl�da� si� spaleniu matki. Ponadto nale�a�o j� postawi� wed�ug wyroku s�du pod pr�gierz w Gnie�nie i biczowa� pi�ciokrotnie r�zgami.

Dekret odno�ny wydano z poleceniem wykonania wyroku mistrzowi, katowi Andrzejowi. Po przeprowadzeniu egzekucji dziewczyna mia�a by� wydana ojcu, kt�remu na�o�ono obowi�zek karania jej w ka�dy Czwartek na pami�tk� pi�ciu ran Chrystusa i cierpie� matki boskiej bolesnej.

DZIEJE KATARZYNY FUNC

Dnia 25 wrze�nia1652 roku niejaka Urszula, �ona ch�opa z ��yc, zezna�a przed S�dem Miejskim w Zielonej G�rze, �e przed pi�ciu laty Katarzyna Funck wzi�a od niej jajo, a kiedy ona (Urszula) upomnia�a si� o nie, otrzyma�a odpowied�, �e jajo to b�dzie j� drogo kosztowa�. Ju� nast�pnego dnia zachorowa�a jej krowa. Choroba ta trwa�a osiem dni, w czasie kt�rych sier�� opad�a krowie do kolan, a pot jej cuchn��. Gdy w tej sytuacji owa Urszula poprosi1a o rad� s�siadk�, ta orzek�a, �e krowa jest zaczarowana. Ostatecznie w swej gospodarce dozna�a du�ego uszczerbku: pad�y jej bowiem dwa wo�y, jedna krowa, a przez. dziesi�� tygodni nie mog�a zrobi� mas�a. Dwa tygodnie przed Zielonymi �wi�tami m�oda krowa goni�a si� jak w�ciek�a. Ludzie radzili, aby j� wydoi� przez mu�lin, a nast�pnie mu�lin ten wrzuci� do ognia. Tak si� te� sta�o, ale stara Funck pr�cikiem ze starej miot�y mu�lin z ognia wyci�gn�a, przeci�a go tasakiem, a nast�pnie, wzi�wszy w palce, przetar�a nim krowie oczy i w�wczas krowa da�a troch� mleka.

Kiedy przed rokiem Urszula piek�a chleb, stara Funck wzi�a ogie� z pieca i rozrzuci�a go po podw�rzu. Od tego czasu przez ca�y rok piec dawa� pieczywo z�ej jako�ci. Kiedy si� na to poskar�y�a, Funck odrzek�a jej, �e tak widocznie by� musi. Ponadto za� w roku 1652, gdy byd�o po raz pierwszy zosta�o wygnane z obory, Funck obesz�a je dooko�a i od tego czasu nie szcz�ci�o si� Urszuli. Dwie krowy zrzuci�y p��d i do dzi� nie maj� ciel�t, a stara grozi�a jej, �e po�ywienia i mas�a b�dzie mia�a tylko tyle, ile zmie�ci w d�oni. Na koniec Urszula zezna�a, �e Katarzyna Funck pali�a latem ogniska na rozstajnych drogach, sk�d potajemnie roznosi�a ogie� niekt�rym ludziom. Przeciwko Funck wyst�pi� jeszcze jeden �wiadek, kt�ry zezna�, �e przed Bo�ym Narodzeniem ubieg�ego roku �ona jego troch� zas�ab�a. Na pomoc wezwa� star� Funck, kt�ra przybywszy na miejsce, chor� wyk�pa�a, a potem przy jej ��ku wygrzeba�a do�ek, wk�ada�a we� kamyczki wielko�ci fasoli i przykrywa�a je wi�kszym kamieniem wielko�ci d�oni. Na pytanie zeznaj�cego, po co to robi, odpowiedzia�a, �e podobnie jak ten du�y kamie� nie rozmno�y ma�ych, tak samo jego �ony w przysz�o�ci �adna czarownica nie zaczaruje ani jej nie zaszkodzi. Przedtem jeszcze wbi�a sierp w �cian� i przesun�a przeze� w�osy jego �ony, jak gdyby chcia�a je obci��. Poniewa� ��yce, jako wie�, kt�rej w�a�cicielem by�o miasto, podlega�y S�dowi Miejskiemu, proces toczy� si� w Zielonej G�rze. Pierwsze przes�uchanie oskar�onej odby�o si� 28 wrze�nia 1652 roku. Starej Funck postawiono trzydzie�ci pyta� opartych na zeznaniach �wiadk�w. Oskar�ona odpowiada�a jak na sw�j wiek zupe�nie przytomnie i bez zarzutu. 0 przebiegu nast�pnych przes�ucha� nie zachowa�y si� �adne wiadomo�ci. Proces ci�gn�� si� najprawdopodobniej przez ca�y rok 1653, w kt�rym to czasie do aktu oskar�enia mog�y doj�� jakie� nowe, dodatkowe fakty. Reszty dope�ni�y tortury i stara Funck sta�a si� ofiar� ob��dnego zabobonu...

CZAROWNICA Z NEWBURY

Incydent, do kt�rego dosz�o w roku 1643, w czasie wojny domowej w Anglii, jest przypadkiem samos�du z nietypow� metod� egzekucji czarownicy - rozstrzelania. Kilku maruder�w armii Cromwella, dowodzonych przez Earla of Essex, dostrzeg�o w okolicach Newbury pewn� kobiet�, kt�ra zdawa�a si� kroczy� po powierzchni wody - wed�ug wszelkiego prawdopodobie�stwa przeprawia�a si� przez rzek� na szczud�ach. Pojmawszy ow� kobiet�, �o�nierze orzekli, i� jest czarownic� i “postanowili postrzela� sobie do niej”. Od tego momentu wydany drukiem opis ca�ego wydarzenia przybiera ca�kiem ba�niowy charakter. Czytamy, �e “chichocz�c szyderczo i g�o�no, chwyta�a r�kami kule i po�era�a je”. Na koniec jeden z �o�nierzy ci�� j� szabl� w czo�o, uznaj� to za metod� “zdoln� przem�c najsilniejsze nawet czary, po czym “wypali� jej z pistoletu w ucho, na co upad�� ona i zmar�a”.

M�OT NA CZAROWNICE

W roku 1474 dominikanin, Henryk Kraemer zostaje mianowany przedstawicielem �wi�tego Oficjum na po�udniowe Niemcy. By� to cz�owiek o emocjonalnie zaburzonej osobowo�ci, o wyobra�ni opanowanej wywodami demonolog�w, a dumie upokorzonej przez drwiny. Postawi� on sobie za cel znale�� spos�b na ratowanie zagro�onego Kr�lestwa Chrystusowego na ziemi oraz demaskowa� i niszczy� wrog�w zbawienia. Kraemer s�dzi�, �e wszyscy wrogowie ludzko�ci wzi�li sw�j pocz�tek ze sp�kowania z demonami, najwi�ksz� za� winowajczyni� by�a rajska pramatka. „Je�li Szatan tak �atwo skusi� Ew� do grzechu, to ile� obecnie jej c�r mo�e mu si� oprze�?”. A na skutek rozwi�z�o�ci ludzkiej, w kt�rej mia�y wie�� prym bia�og�owy, B�g odwr�ci� od ziemi zgorszone oczy, co da�o wi�cej swobody szata�skim dzia�aniom.

Na pierwszy ogie� mia�y p�j�� tyrolskie czarownice. Ogie� nie zap�on�, a doszcz�tnie wykpiony i upokorzony profesor Institor (jak zwyk� si� nazywa� Kraemer) okrzykni�ty zosta� cz�owiekiem „zdziecinnia�ym na skutek starczego uwi�du”. Jednak nie on sam by� w awangardzie; Jego brat zakonny Jacob Sprenger, boryka� si� z podobnymi problemami. I tak razem zacz�li zasypywa� Innocentego VIII skargami i petycjami. A ten lubuj�cy si� w zbytku i rozpu�cie papie� konformista, pozby� si� natr�tnych, nagabuj�cych go fanatyk�w, za sprawa bulli z 1484,gdzie daje im apostolskie pe�nomocnictwo do �cigania podejrzanych o uprawianie czar�w, kt�re „przeszkadzaj� m�czyznom p�odzi�, a kobietom zachodzi� w ci��”. A ich wydany w 1487 roku M�OT NA CZAROWNICE sta� si� jednym z pierwszych mi�dzynarodowych bestseller�w m�odej jeszcze sztuki drukarskiej. Jego czytelnicy- cz�onkowie spo�ecznych elit- wielmo�e ko�cielni i �wieccy, prawnicy, s�dziowie i urz�dnicy, zyskali �wiadomo�� realnego zagro�enia ze strony wsp�lniczek Szatana. Ksi��ka ta by�a swoistym instrukta�em, jak post�powa� z czarownicami. Ka�dy rozpalony stos mia� potwierdza� prawdy zawarte w M�OCIE, a ich liczba by�a kwadratem tych, kt�re si� odby�y.

Institoris i Sprenger na �amach swojego dzie�a ��dali kary �mierci za czary, powoduj�ce impotencj� i bezp�odno��. Mia�a ona nale�e� si� r�wnie� za niezale�ne od czar�w zapobieganie ci��y. G��wnym zarzutem, kt�ry stawiali „stosuj�cym praktyki czarownicze” po�o�nym by� ten, �e zabijaj� nie ochrzczone dzieci, a przecie� „diabe� wie, �e s� one wy��czone od wej�cia do Kr�lestwa Niebieskiego z powodu kary pot�pienia albo grzechu pierworodnego” IIII O ile wydaje si� bardzo prawdopodobne, �e po�o�ne mog�y przekazywa� wiedz� w sprawach antykoncepcji, lub tego, co za antykoncepcj� uwa�ano, to jednak obarczanie ich odpowiedzialno�ci� za wszelk� niep�odno��, czy �mier� dzieci by�o absurdem.

Czarownice obwiniane by�y te� za m�sk� impotencj�. „M�ot na czarownice” wymienia� kilka ich sposob�w na „bezpo�rednie os�abienie si�y cz�onka, s�u��cego p�odzeniu”. Tak wi�c w rezultacie, kobieta mog�a zosta� spopielona, bo s�siadowi przesta� stawa� kutas. III

Autorytety znajd� si� na poparcie ka�dej tezy. Autorzy „M�ota ...” znale�li Terencjusza i Laktancjusza i ich wrogie kobietom sentencje. Nie na pr�no szukali r�wnie� w Biblii, zw�aszcza w Przys�owiach: „Czym w ryju �wini z�ota obr�czka, tym pi�kna kobieta, ale bez rozs�dku”. R�wnie� w sprawie kobiecych �ez obaj cytowali pod�e s�owa: „Bo powiada Katon <<Gdy>>”. Z drugiej strony brak �ez by� znakiem winy i czarownictwa. Ale na wypadek, gdyby czarownica p�aka�a, dwaj sady�ci wiedzieli co o tym s�dzi�: „Ale co je�li przez chytro�� diab�a, zdarzy si�, �e r�wnie� czarownica p�acze, bo� przecie p�acz, zmy�lenie i oszustwo nale�� do w�a�ciwo�ci niewiasty?”. Uwa�ali oni, �e „gdyby nie z�o�� niewiast, pomijaj�c ju� czarownice, �wiat pozosta�by wolny od niezliczonych niebezpiecze�stw”. „podniebienie jej, tzn. ich mowa, g�adkie jak olej, lecz w ko�cu b�dzie gorzkie niby pio�un”. Ale nie tylko g�os, tak�e w�osy predestynowa�y kobiet� do obcowania z diab�em: „inkuby wydaj� si� bardziej niepokoi� takie kobiety i dziewcz�ta, kt�re maj� pi�kne w�osy,... gdy� poprzez te w�osy pragn� b�d� przywyk�y bardziej rozpala� m�czyzn”. L�k przed siln� kobiec� seksualno�ci�, przed fizycznym po��daniem „kt�re u nich [kobiet] jest nienasycone” wielokrotnie znajduje wyraz w omawianym dziele.

W epoce Odrodzenia antyfeminizm uczonych zetkn� si� z antyfeminizmem ludowym. Kr�lowa�o przekonanie o zasadniczym demonizmie natury kobiecej i wyra�a�o si� w zalewem popularnej literatury, zrzucaj�cej na kobiet� wy��czn� win� za wszystkie problemy. W obiegu by�y teksty wzywaj�ce do rozprawy z kobietami. Wizja czarownicy, kt�ra doprowadzi�a w konsekwencji do unicestwienia milion�w ludzi, g��wnie kobiet, by�a wynikiem metod starannie obmy�lonych przez czo�owe umys�y tamtej epoki. O dziwo jak bardzo rzadko pr�buje si� dociec tego, dlaczego akurat era nowo�ytna ze swym humanizmem, racjonalnym i naukowym sposobem my�lenia zrodzi�a tego rodzaju masowe prze�ladowania, zwi�zane nierozerwalnie z irracjonalizmem i pe�nym pogardy dla cz�owieka antyhumanizmem.

Elwira Chru�ciel

http://www.wiedzma.most.org.pl/pl/?co=wiedzmy

.
_________________

AKADEMOS :: WYBRANE HISTORIE ZBIOROWEJ HISTERII

Autor: Plezantrop
Temat: WYBRANE HISTORIE ZBIOROWEJ HISTERII
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 1:45 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 1

WYBRANE HISTORIE ZBIOROWEJ HISTERII
EUROPA P�ON�CYCH STOS�W

ZACHODNIA I �RODKOWOZACHODNIA EUROPA

Ok. 75 % proces�w o czary przypada na te obszary, w kt�rego sk�ad wchodzi�y �wi�te Cesarstwo Rzymskie, Francja I Szwajcaria, tutaj wi�c zdarzy�y si� polowania zakrojone na najszersz� skal� I najwi�ksze wybuchy paniki.

�wi�te Cesarstwo Rzymskie

W 1559 roku w sk�ad cesarstwa wchodzi�y Niderlandy, Konfederacja Szwajcarska, cz�� po�udniowych W�och, Czechy, Austria I �l�sk.od 1648 roku jego granice znacznie si� kurczy�y. Trudne jest wi�c ustalenie przybli�onej liczby proces�w I ofiar polowania, jednak wielu badaczy twierdzi, �e jest ona wy�sza ni� we wszystkich pozosta�ych cz�ciach Europy ��cznie. Na terenach niemieckoj�zycznych land�w Cesarstwa, liczb� proces�w niekt�rzy oceniaj� na 30 000, a mo�e I nawet dwukrotnie wi�cej. Jednym z najwa�niejszych powod�w tak du�ej koncentracji proces�w mog�a by� polityczna s�abo��, a co za tym idzie bardzo s�abe zabezpieczenie jedno�ci prawnej, tak wi�c polowanie na czarownice �atwo mog�o wymkn�� si� spod kontroli. Sytuacja taka pozwala�a ka�demu w�adcy, proboszczowi lub s�downikowi na “palenie do woli” a s�dziowie niemieccy cieszyli si� nies�ychan� swobod� w prowadzeniu spraw. przyk�adem niezale�no�ci jurysdykcyjnej jest Furstpropstei w Ellwangen, niewielki obszar katolicki w p�-zach. cz�sci Niemiec, zupe�nie niezale�ny od ca�ej polityki zewn�trznej I kontroli ko�cielnej, sk�d nie wolno by�o kierowa� odwo�a� do s�d�w wy�szych. Miejsce to sta�o si� wi�c obszarem najsurowszych polowa� na czarownice w dziejach Niemiec, w latach 1611 - 1618 straci�o tam �ycie ponad 400 os�b.

Szwajcaria

Ocenia si�, �e na terenach Szwajcarii odby�o si� 8800 proces�w czarownic I stracono ponad 5000 skazanych. Konfederacja Szwjcarska by�a krajem pluralistycznym pod wzgl�dem religijnym, kulturowym I j�zykowym, kantony by�y tak�e pod wzgl�dem jurysdykcji autonomiczne, sytuacja ta umo�liwia�a wi�c utrat� kontroli nad przebiegiem polowania. Najlepsza ilustracja surowo�ci szwajcarskich polowa� jest Pays de Vaud, gdzie ponad 90% s�dzonych os�b stracono, a og�lna liczba ofiar wynosi�a ponad 2000.

Francja

Tutaj procesy o czary trwa�y z przerwami w ci�gu pi�tnastego I szesnastego wieku. Z biegiem czasu kompetencje trybuna��w inkwizycyjnych zacz�y przejmowa� �wieckie organa wymiary sprawiedliwo�ci, ale inkwizycja nie zaprzestawa�a prowadzenia proces�w na w�asn� r�k�. W latach 1500-1670 niemal ka�dego roku gin�o na stosie lub na szubienicy co najmniej kilka czarownic. Nie ulega w�tpliwo�ci, �e niekt�re z nich obarczono odpowiedzialno�ci� za przypadki �mierci ludzi I zwierz�t spowodowane ergotyzmem - chorob� nader cz�sta we Francji XVI I XVII wieku, a wywo�an� spo�yciem zbo�a zatrutego sporyszem.

WYSPY BRYTYJSKIE

Anglia

W Anglii pierwszy wyrok �mierci na rzekom� czarownic� zapad� stosunkowo p�no, bo dopiero w 1556 roku.�adko�ci� by�o te� stosowanie barbarzy�skich tortur czy masowych egzekucji. Najwi�kszymi procesami na tych ziemiach mia�y miejsce w roku 1645 w Chelmsford, gdzie powieszono dziewi�tna�cie czarownic I w roku 1612 w Lancashire - dziewi��. Szacuje si�, �e suma ofiar �miertelnych w Anglii nie przekroczy�a prawdopodobnie tysi�ca, co jest niepor�wnywalne z ogromem ofiar Francji czy Niemiec.

Szkocja

Pod wzgl�dem barbarzy�stwa kraj ten dor�wnywa� Niemcom, jedynie zacofanie techniczne ogranicza�o owo okrucie�stwo, uniemo�liwia�o bowiem budow� coraz to bardziej wymy�lnych narz�dzi tortur.liczb� czarownic straconych w Szkocji ocenia si� r�nie. Thomas Ady m�wi o 4000 ofiar, F. Legge og�osi� w 1891 roku, �e w latach 1590 - 1680 skazano na �mier� 3400 os�b, za� George Black ocenia, �e na stosach ��cznie zgin�o na tym obszarze ok. 4400.

Irlandia

Mania polowa� na czarownice niemal zupe�nie omin�a Irlandi�. Spowodowa�o to wzgl�dna izolacja tego kraju, szczelna bariera oddzielaj�c� rz�dz�ca mniejszo�� protestanck� od przewa�aj�cych liczebnie rzymskokatolickich rdzennych Irlandczyk�w, a tak�e ca�kowity brak publicznych spor�w I drukowanych polemik dotycz�cych czar�w. W czasie, jaki up�yn� od pierwszego w roku 1324 do ostatniego w roku 1711 procesu o czary, w Irlandii by�o ich nie wi�cej ni� tuzin.

SKANDYNAWIA

Na tych terenach polowanie na czarownice by�o bardziej intensywne ni� na Wyspach Brytyjskich. Og�lna liczba proces�w w Dani, Norwegii I Szwecji- Finlandii wynios�a w przybli�eniu 5000, za� oko�o 1500-1800 zako�czy�o si� egzekucj�.

Dania jako pierwsza spo�r�d kraj�w skandynawskich rozpocz�a polowania. Wed�ug najbardziej wiarygodnych ocen w pa�stwie tym odby�o si� 2000 proces�w o czarownic I wykonano 1000 egzekucji. Liczby te por�wnywalne s� w przybli�eniu z danymi ze Szkocji, kt�ra trzeba zaznaczy� liczy�a sobie niemal dwukrotnie wi�cej ludno�ci.
W Norwegii procesy czarownic by�y mniej popularne I liczne ni� w Danii. Przy o po�ow� mniejszej liczebno�ci mieszka�c�w og�lna liczba ok. 750 proces�w odpowiada liczbie proces�w w Dani, lecz jedynie 25% pods�dnych skazano na �mier�.

Szwecja dopiero pod koniec XVI wielu do�wiadczy�a przyp�ywu paniki. Rozprawy o czary rozpocz�y si� w �smym dziesi�cioleciu I rzadko ko�czy�y si� wyrokami. Najbardziej spektakularnym by�o polowanie na czarownice na p�nocy Szwecji w latach 1668 - 1676, gdzie stracono ponad 200 os�b pod zarzutem brania udzia�u w sabacie, niezwyk�o�� procesu kt�ry rozpocz�� ten okres by�o to, �e obj�o ono wielk� cz�� dzieci, zar�wno po stronie oskar�onych , jaki oskar�ycieli.

Finlandia

Historycy twierdz�, �e polowanie na czarownice w tym kraju nigdy nie wymkn�o si� spod kontroli. Tutaj procesy rozpocz�y si� p�niej ni� w innych cz�ciach Skandynawii. Og�lna liczba proces�w nie
Przekroczy�a najprawdopodobniej 500.

�RODKOWOWSCHODNIA I WSCHODNIA EUROPA

W�gry

Tutaj w XV wieku czarostwo zosta�o zakwalifikowane jako forma herezji, W 1421 r. za� Rada Miejska w Budzie zadecydowa�a, �e czarownicy maj� obowi�zek noszenia �ydowskiego kapelusza. Najwi�ksze polowanie mia�o miejsce w Szegerinie w latach 1728 - 1729, gdzie stracono 34 czarownice, oskar�ono je o spowodowanie gradobicia na winnice, a nast�pnie o pakty z diab�em. Jednym z najciekawszych na W�grzech by�o wierzenie, �e czarownice zorganizowa�y si� na spos�b wojskowy, z diab�em w randze g��wnodowodz�cego.

Rosja

Nie dotar�a tutaj teoria demonologiczna, przebieg polowa� by� wi�c stosunkowo �agodny.Procesy o maleficia mia�y w Rosji d�ug� histori�, w wiekach XI, XII, I XIII gdy na zachodzie takie procesy by�y rzadko�ci�, do�� liczne procesy m�czyzn I kobiet rzekomo pos�uguj�cych si� magi� w celu sprowadzenia suszy mia�y prawdopodobnie miejsce w�a�nie w Rosji. I taka te� interpretacja czarostwa pozosta�a, gdy na zachodzie szala� po�cig za czcicielami szatana w Rosji karano za maleficia.

PO�UDNIOWA EUROPA

Hiszpania i W�ochy

Charakterystyczne by�o dla tych pa�stw rzadkie wyst�powanie oskar�e� o zbiorowy kult szatana. Ze sprawozda� wynika, �e rzadko�ci� te� by�o stosowanie tortur. W Hiszpanii stosowano je tylko w silnych okoliczno�ciach obci��aj�cych. Nawet podczas wielkiego baskijskiego polowania, obejmuj�cego tysi�ce podejrzanych, inkwizytorzy tylko dwie oskar�one osoby poddali torturom. Wzgl�dnie �agodne polowanie na czarownice na tych terenach mog�o by� wynikiem silnej centralnej kontroli. Istnieje r�wnie� teoria Trewora- Ropera, i� polowanie w Hiszpanii mia�o tak �agodny przebieg, gdy� Hiszpanie ca�� sw� wrogo�� kierowali nie przeciw czarownicom, lecz przeciw �ydom. Teza ta opiera si� na przes�ance, i� procesy o czary by�y jedynie manifestacj� og�lniejszej spo�ecznej potrzeby znalezienia koz�a ofiarnego, odpowiedzialnego za trudno�ci, oraz potrzeby odnalezienia uj�cia napi�� spo�ecznych.

C.D.N.

.
_________________

AKADEMOS :: HISTORIA ZIO�OLECZNICTWA

Autor: Plezantrop
Temat: HISTORIA ZIO�OLECZNICTWA
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 1:43 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 0

Historia zio�olecznictwa

jest tak d�uga jak historia cywilizacji i cho�by w najkr�tszym zarysie warto si� z ni� zapozna�. Z egipskich papirus�w oraz inskrypcji na �cianach grobowc�w i �wi�ty� dowiadujemy si� o zio�ach stosowanych przez kap�an�w przed pi�cioma tysi�cami lat. Sumerowie 5000 lat temu znali ju� w�a�ciwo�ci lecznicze czosnku, mi�ty, rumianku, babki, pio�unu. Najsumienniej przekazali je staro�ytni Egipcjanie. W tak zwanym papirusie Ebersa z Teb (1550 rok p.n.e.) wymienionych jest kilkaset ro�lin leczniczych wraz ze sposobami ich stosowania m.in. aloes, mi�t�, any�.

R�wnie� kilkaset zi� leczniczych znano w Babilonii i Asyrii, wiedziano, jak je zbiera� i suszy�. Co najciekawsze - wiele z tych wiadomo�ci jest aktualnych do dzi�. Ro�linami leczniczymi interesowa� si� nawet s�ynny prawodawca Hammurabi, �yj�cy oko�o 1700 roku p.n.e. Wa�nym o�rodkiem zielarskim by�y Indie, a wiedza medyczna sta�a tam na wysokim poziomie. Do dzi� Europa zawdzi�cza im du�� liczb� przypraw i produkt�w leczniczych: kminek, pieprz, kardamon, go�dziki i imbir. Chyba tylko tam wiedza ta by�a wyj�tkowo silnie zwi�zana z wierzeniami i obrz�dami religijnymi, a �r�d�em frapuj�cych wiadomo�ci z tej dziedziny s� zw�aszcza �wi�te ksi�gi Wedy.

Chi�czycy rozwin�li zio�olecznictwo na niezwyk�ym poziomie, a jego pocz�tki si�gaj� 4000 lat p.n.e.. Istniej� zapiski na ko�ciach wr�ebnych z II wieku p.n.e. o stosowaniu zi� w r�nych schorzeniach. Chocia� liczba zi�, kt�re pocz�tkowo opisywano by�a dosy� skromna, obejmowa�a oko�o 300 gatunk�w m.in. rzewie�, kamfor� i �e�-sze�, ciekawy by� ich podzia� na 3 klasy:

* ksi��c� - zio�a podtrzymuj�ce �ycie, a nieszkodliwe dla organizmu,
* ministersk� - zio�a zwalczaj�ce ci�kie choroby i przywracaj�ce si�y,
* asystenck� - zio�a lecz�ce pewne choroby, ale truj�ce i nie nadaj�ce si� do sta�ego u�ytku.

Chi�czycy wierzyli, �e przyroda kryje w sobie lekarstwo na ka�d� chorob�. Do dzisiaj ca�y naturalny spos�b leczenia zwi�zanyz filozofi� i religi� Chin nazywa si� medycyn� chi�sk�.

W staro�ytno�ci mi�dzy krajami Wschodu i Po�udnia kwit� o�ywiony handel i on to przyczyni� si� do rozpowszechnienia zi�. �ydzi, podobnie jak Arabowie, rozwin�li "przemys� kosmetyczny", wytwarzaj�c z ro�lin olejkodajnych wonno�ci cenione nie mniej ni� z�oto. W ksi�gach "Starego" i "Nowego Testamentu" mo�na znale�� kilkadziesi�t nazw zi�.

Pocz�tki wiedzy medycznej o zio�ach w Europie pochodz� ze staro�ytnej Grecji. Mity staro�ytnej Grecji m�wi� o udziale bog�w i heros�w w przekazywaniu wiedzy medycznej opartej przede wszystkim na leczniczych w�a�ciwo�ciach zi� a ich �lady odnajdujemy dzi� w �aci�skich botanicznych nazwach ro�lin, kt�re czsto s� to po prostu zlatynizowane nazwy greckie. Na przyk�ad krwawnik to po �acinie Achillea - a wi�c ziele zwi�zane z Achillesem, bylica - Artermisia - z bogini� Artemid�, kosaciec - Iris - z pi�kn� Iris, bogini� t�czy, za� grzybie� - Nymphanea - kojarzy si� z nimfami nie tylko nazw� ale i urod�. W staro�ytnej Grecji szczeg�lnie intensywnie wykorzystywano ich w�a�ciwo�ci narkotyczne m. in. do cel�w obrz�dowych oraz truj�ce. Wywar�w z silnie toksycznych gatunk�w ro�lin u�ywano do wykonywania wyrok�w �mierci.

Grecja by�a ojczyzn� Hipokratesa z Kos ur. 460-377 p.n.e. zwanego "ojcem medycyny". W swoim dziele "Corpus Hipocraticum" wymienia ok. 300 lek�w pochodzenia naturalnego w tym 200 lek�w pochodzenia ro�linnego. W I wieku n.e. Plimusz Stary w swym dziele "Naturalis historia" opisuje a� 1000 gatunk�w ro�lin leczniczych.

Podobnie by�o w staro�ytnym Rzymie. Gwiazd� pierwszej wielko�ci w zielarstwie w czasach rzymskich by� Dioskurides Pedanios (I w.), Grek z pochodzenia, przyrodnik, "zatrudniony" jako lekarz rzymskich legion�w. Napisa� ksi��k� "De nzateria medica" barwnie ilustrowan�, zawieraj�c� opisy kilkuset ro�lin, w�r�d nich mn�stwa leczniczych, kt�ra stanowi�a przez ponad tysi�c lat �r�d�owe dzie�o dla wielu pokole� botanik�w i lekarzy ca�ego uczonego �wiata. Ostatnim wielkim znawc� leku ro�linnego epokiantycznej, by� Galen z Pergamonu (ur. ok. 130 roku- -200) przyboczny lekarz kilku cesarzy rzymskich m.in. Marka Aureliusza, kt�ry opisa� ponad 400 ro�lin leczniczych w taki spos�b, �e stworzy� podwaliny p�niejszej farmacji. Jego wielk� zas�ug� by�o stworzenie nowych postaci leku ro�linnego: naparu, odwaru, nalewki, mazid�a. Te postaci do dzi� nazywaj� si� galenowymi.

W �redniowieczu Arabowie przek�adali dzie�a autor�w staro�ytnych. Stosowali szereg nowych form lek�w i wprowadzili do lecznictwa europejskiego wiele �rodk�w leczniczych z Chin i Indii. W tym samym czasie mieszka�cy Europy cz�ciej si�gali po czary i zabobony ni� po sprawdzone leki zio�owe. Nauka i jej rozw�j znalaz� miejsce w klasztorach. Przyczynili si� do tego zw�aszcza benedyktyni, kt�rzy latami przepisywali ocala�e podczas wojen i najazd�w ksi�gi autor�w, staro�ytnych. Uprawiali oni r�wne� zio�a w wirydarzach, sporz�dzali ma�ci, wyci�gi, odwary i cz�sto byli jedynymi lekarzami, gdy grasowa�y zarazy i "morowe powietrze". Wybitne zas�ugi dla zielarstwa po�o�yli benedyktyni z Salerno w X-XI wieku. Dzie�em ich by� Regimen Sanitatis Salernitanorum, zawieraj�cy nie tylko cenne informacje o zio�ach leczniczych, ale i przepisy dietetyczne. Wiele z nich przenikn�o do medycyny ludowej, kt�ra zacz�a si� rozwija� w mniej magicznym, a bardziej racjonalnym kierunku. Zakonnicy nie ograniczali si� do korzystania ze staro�ytnych przekaz�w greckich i rzymskich oraz w�asnych obserwacji, ale uzupe�niali wiedz�, czerpi�c j� z arabskiego �wiata naukowego. W �wiecie tym wybitn� postaci� by� Awicenna z Buchary (XI-XII wiek), a nieco p�niej Ibn Al-Beitha, kt�ry opisa� oko�o 1400 ro�lin leczniczych, z kt�rych wi�kszo�� zbada� osobi�cie.

W dobie renesansu zielarstwo przestawa�o ju� by� domen� zakonnik�w. Pojawia� si� zacz�li aptekarze, olejkarze, "�owcy zi�", a przede wszystkim lekarze-botanicy. W XIII-XIV w. powsta�y w Europie pierwsze apteki, zwane pocz�tkowo "sk�adami pieprzu" lub "sklepami korzennymi", jako �e opr�cz zi� leczniczych handlowano w nich tak�e przyprawami i pachnid�ami. Pojawienie si� w XV w. wynalazku druku bardzo przyczyni�o si� do rozpowszechnienia wiedzy medycznej - popularne sta�y si� zielniki. Pierwszym drukowanym zielnikiem by�o w�oskie Herbarium, wydane w Rzymie. Najbardziej znan� postaci� tego okresu by� Paracelsus (ur. w 1493roku) uwa�any za prekursora nowo�ytnej medycyny, cho� interesowa� si� r�wnie� alchemi�. Pragn�� izolowa� z ro�liny istot� lecznicz�,czyli aktywn� farmakodynamicznie substancj�.

Wyprawy �eglarskie Hiszpan�w i Portugalczyk�w przyczyni�y si� do poznana i rozpowszechnienia nowych gatunk�w zi� i wiedzy botaniczno-medycznej z innych kontynent�w. Wielkie odkrycia geograficzne tzn. odkrycie przez Kolumba Ameryki w 1492r. oraz znalezienie przez Vasco da Gama drogi morskiej do Indii Wschodnich w 1498r., przyczyni�y si� do wzbogacenia europejskiego zasobu zi� leczniczych. Z Ameryki pochodz� m.in. kakaowiec, ipekakuana, wanilia, papryka, ziemniak, tyto� i kukurydza. Natomiast droga morska do Indii u�atwi�a transport wielu przypraw korzennych i lek�w.

W wieku XIX rozw�j nauk przyrodniczych spowodowa� zwrot w zielarstwie. Prawdziwy post�p dokona� si� jednak pocz�wszy od XIX w., kiedy to poznano i rozpocz�to wyodr�bnianie z zi� leczniczych substancji czynnych. Stosowany obecnie termin fitoterapia (phytotherapia) pochodzi od s��w phyton - ro�lina i therapeuo - lecz�, oznacza leczenie ro�linami i powsta� w ko�cu XIX w. w Niemczech. W 1785 r. William Withering opisa� naukowo zastosowanie naparstnicy w leczeniu niewydolno�ci serca. Z czasem odkryto, �e jest to zas�ug� digoksyny oraz digitoksyny. W 1805 r. wyodr�bniono z opium morfin�, w 1819 r. atropin�, w 1820 r. chinin�. W 1830 roku Leroux izoluje z kory wierzbowej salicyn� (prekursor aspiryny). "Z�otaera leku ro�linnego" trwa�a do lat trzydziestych XX wieku. Kiedy to w1935 roku Domagk zsyntetyzowa� sulfonamidy.

Po pewnym czasie zacz�to niestety lekcewa�y� zio�a, wierz�c tylko w najnowocze�niejsze preparaty farmaceutyczne. Uznawanie leczniczych w�a�ciwo�ci zi� by�o uwa�ane za objaw zacofania, je�li nie wr�cz ciemnoty i zabobonu.

W ostatnim dziesi�cioleciu XX wieku nast�pi� ponowny zwrot - zio�a zacz�y by� modne, powracano w tym czasie do kuracji zio�owych. Okaza�o si�, �e wiele syntetycznych lek�w mo�e przynie�� opr�cz korzy�ci tak�e du�e i nieodwracalne szkody dla organizmu.

Data aktualizacji:
2002-08-10
MediWeb
zesp� redakcyjny

.
_________________

AKADEMOS :: RE: MEGALITY, OPIUM I KONOPIE. Cz�� I

Autor: Plezantrop
Temat: Cz�� II
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 1:41 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 1

Cz�� II

- PROBLEM FUNKCJI GLINIANYCH FLASZ Z KRYZ�, FAJEK I �Y�EK.

W inwentarzach kultur zwi�zanych z ide� megalityczn�, do kt�rych na terenie Europy �rodkowej nale�y zaliczy� przede wszystkim kultur� puchar�w lejkowatych, wyst�puj� ma�e gliniane naczynia okre�lane mianem „flasz z kryz�”. Wyst�puj� w r�nych formach na obszarze Europy od Bretanii na zachodzie po Wo�y� na wschodzie i od po�udniowej Skandynawii po Morawy. Nader wa�ny problem ich datowania a zarazem rozprzestrzeniania na tych terenach wymaga podj�cia odr�bnych studi�w wykraczaj�cych poza zakres niniejszego artyku�u. Rzecz ujmuj�c generalnie - pojawiaj� si� one ok. po�owy IV tysi�clecia p.n.e. Na Wy�ynie Ma�opolskiej naczy�ka te s� charakterystyczne dla II , klasycznej fazy po�udniowej grupy kultury puchar�w lejkowatych i datowane na ok. 3640 - 3480 BC. Jest to okres pocz�tkowy w procesie wprowadzania tam nowego systemu gospodarczego i kulturowego oraz czas powstawania �redniej wielko�ci trwa�ych osad a co za tym idzie stabilizacji i wzrostu populacji.

Ich wysoko�� waha si� od ok. 9 -18 cm. Na terenie Wy�yny Ma�opolskiej naczynia te zosta�y dodatkowo zaopatrzone w jedno ucho i z formalnego punktu widzenia s� dzbanuszkami. Ornament pionowych naci�� na brzu�cu naczy� oraz brak „koronek” (= kuliste lub p�askie dno) nie s� bynajmniej przypadkowe. Wynikaj� bowiem ze �cis�ego odwzorowania czynno�ci wykonywanych na ich botanicznych pierwowzorach, tj. naci�� w celu uzyskania soku. Dodajmy, i� podobie�stwa do mak�wek dopatrywali si� badacze kultur �r�dziemnomorskich np. we flakonikach z epoki br�zu (ok. 1700-1600 p.n.e.) z Bliskiego Wschodu, Cypru i Egiptu, w kt�rych jak wykaza�y specjalistyczne analizy znajdowa�o si� opium. Neolityczne flasze z kryz� z teren�w Europy P�nocnej i �rodkowej r�wnie� s� mniej lub bardziej udatnymi wyobra�eniami mak�wek i jak si� przypuszcza s�u�y�y one jako pojemniki do przechowywania opium. Do takich wniosk�w doszed� m.in. A.Sheratt (1991; 1994), analizuj�c gliniane naczynia z grob�w megalitycznych z Tovstrup, ko�o Ringkobing i zachodniej Jutlandii (Dania) datowanych na ok. 3600 l. p.n.e. Naczynka tego typu wyst�puj� najcz�ciej w grobach kultury puchar�w lejkowatych, zar�wno w grobach p�askich jak i w grobowcach megalitycznych. Stanowi� one wr�cz standardowe wyposa�enie zmar�ych. Umieszczano je zazwyczaj przy g�owie lub w okolicach pasa nieboszczyka. Znamy je r�wnie� z teren�w osad na po�udniu Polski, np. z �mielowa - Gawro�ca, Z�otej, st. ,,Nad Wawrem”, woj. �wi�tokrzyskie itd., gdzie w inwentarzach ceramicznych stanowi� znikomy u�amek procenta. Natomiast znaleziska licznych flasz z kryz� np. z osady w Annopolu na terenie Pojezierza Gostyni�skiego mog�, jak s�dz�, sugerowa� nie tyle masowe u�ytkowanie opium przez lokaln� ludno�� kultury puchar�w lejkowatych, co jego produkcj� na eksport a wi�c istnienie tam du�ych p�l makowych. Domys�y te musz� jednak zosta� potwierdzone specjalistycznymi badaniami palynologicznymi.

Ten typ naczy� glinianych zanika ca�kowicie wraz z upadkiem kultury puchar�w lejkowatych. Pewne elementy (np. guzkowate dna) istniej� jeszcze na ceramice kultur amfor kulistych i z�ockiej na terenach Ma�opolski, lecz mog� one by� jedynie dalekim i bezwiednie kontynuowanych ornamentem, niewiele maj�cego wsp�lnego z pierwotn� funkcj� „flasz z kryz�”.

Cz�� ceramiki neolitycznej zwi�zana jest bezsprzecznie ze sfer� kultow�. S� to r�nego rodzaju “o�tarzyki”, “lampki” i „kadzielnice” gliniane o oryginalnych kszta�tach. Wyst�puj� g��wnie w neolicie Ba�kan�w i w epoce br�zu znane s� z teren�w Grecji. Zdaniem A. Sheratta (1991), s�u�y�y one jako kadzielnice, na kt�rych w celach religijnych spalano substancje halucynogenne aby si� nimi za pomoc� inhalacji intoksykowa�. O ile uprawa maku i produkcja opium mia�y by� “wynalazkami” neolitycznych lud�w zachodniej Europy o tyle konopie przysz�y ze wschodu Europy, gdzie znaleziono wiele tzw. „kadzielnic”.

W ornamentyce naczy� p�nej fazy kultury puchar�w lejkowatych pojawia si� odcisk sznura, kt�ry dominowa� b�dzie na ceramice wielu kultur III tysi�clecia w �rodkowej Europie a tak�e we wczesnym okresie br�zu. A.Sheratt przypuszcza, i� rozpowszechnienie si� ornamentyki naczy� wykonanej odciskiem sznura konopnego, jest efektem pojawienie si� na wi�ksz� skal� innego �rodka halucynogennego - Cannabis sativa. Je�li hipoteza ta jest s�uszna, oznacza to zarazem, i� ju� ok. 3000 lat p.n.e. konopie zna�y ludy wschodniej strefy protocywilizacji megalitycznej. Ornament ten jest podstawowym w kr�gu kultur pasterskich ceramiki sznurowej. Domys� ten nie jest pozbawiony racji. Rezygnacja z opium na korzy�� innych u�ywek w tej cz�ci Europy, wi�za�a si� bowiem z wielkim procesem przemian w tym regionie jaki mia� miejsce w III tys. p.n.e. - z upadkiem spo�eczno�ci neolitycznych i odej�ciem od rolnictwa. Przypomnijmy, �e uprawa maku wymaga odpowiednich gleb, wielomiesi�cznej piel�gnacji i ochrony zasiew�w a zatem stacjonarnego osadnictwa. Uzyskiwanie soku makowego te� jest zaj�ciem �mudnym. Zasadniczo odmiennie kszta�tuje si� sprawa z konopiami, kt�re zazwyczaj rosn� dziko i to najcz�ciej w miejscach nawo�onych naturalnie przez byd�o koczownik�w. By�y wi�c �atwiejsze do pozyskania. Interesuj�co przedstawia si� mapa znalezisk resztek konopi z okresu neolitu wykonana przez W. D�rflera (1990). Znaleziska te dotycz� teren�w podg�rskich Karpat i Alp, a wi�c rejon�w w kt�rych w�a�nie dominowa�a gospodarka pasterska.

Do wy�ej wymienionej hipotezy nale�y jednak, moim zdaniem, zrobi� zastrze�enie, i� uprawa maku i konopi (?) znana ju� wczesnoneolitycznym spo�eczno�ciom kultury ceramiki wst�gowej oraz wynalazek produkcji i u�ytkowania opium, marihuany i haszyszu, niekoniecznie musia�y pojawi� si� w tym samym czasie. Wymienione ro�liny (szczeg�lnie konopie) u�ytkowane by�y r�wnie� do innych cel�w ni� intoksykacja (np. do produkcji oleju, sznur�w, tkanin itp.). By� mo�e w kr�gu spo�eczno�ci kultury puchar�w lejkowatych, s�dz�c po flaszach z kryz� najbardziej zbli�onych swym kszta�tem do orygina��w botanicznych, pierwsi podj�li si� produkcji opium mieszka�cy dzisiejszej Jutlandii i Szlezwiku - Holsztynu i stamt�d „wynalazek” ten pow�drowa� dalej. Weryfikacj� tej opinii powinny przynie�� specjalistyczne badania palynologiczne oraz chemiczne resztek ro�linnych, datowania radiow�glowe i in.

Schy�ek neolitu wraz z pojawieniem si� pasterstwa przynosi bardzo wiele zmian w �wczesnych spo�eczno�ciach, m.in. wynalazek rydwanu bojowego a tak�e powszechne standardowe wyposa�enie poch�wk�w wojownik�w (tj. bro� - �uk ze strza�ami, top�r kamienny, sztylet oraz zestaw naczy�). Wspomniany ju� badacz, A.Sheratt (1987) analizuj�c funkcj� tej ceramiki doszed� r�wnie� do wniosku, �e jej r�norodno�� dowodzi istnienia rytualnych uczt, podczas kt�rych pito napoje alkoholizowane (por. pierwsze na ziemiach polskich „kieliszki” ze Z�otej sandomierskiej; Ryc. ).

Tego typu uczty stanowi� bowiem od najdawniejszych czas�w istotn� cech� obrz�dowo�ci i wr�cz etosu indoeuropejskich wojownik�w i rycerzy oraz ich boskich patron�w.

W inwentarzach kultury puchar�w lejkowatych spotyka si� fajki. Z osad tej�e kultury z miejscowo�ci �miel�w i Z�ota na Wy�ynie Sandomierskiej pochodz� dwie fajki gliniane. Podobne przedmioty odkryto m.in. na terenie Holandii i Niemiec. Jak wykaza�y specjalistyczne badania spektrograficzne osad�w i gliny fajek z �mielowa i Z�otej wykonane przez mgr in�. L.Koziorowsk� w 1995 r., nie by�y one narz�dziami u�ywanymi w odlewnictwie miedzi, kt�re w�wczas ju� znano. Wszystko wskazuje wi�c na to, i� s�u�y�y one do palenia ro�linnych �rodk�w odurzaj�cych.

Ryc. 4. Fajki gliniane. Kultura puchar�w lejkowatych. a- �miel�w, st. Gawroniec, b- Z�ota st.Nad Wawrem.

Na tak� mo�liwo�� wskazuje m.in. analogiczne znalezisko z poch�wku kurhanowego z terenu Rumunii z III tys. p.n.e., gdzie odkryto „g��wk� fajki” zawieraj�c� zw�glone nasiona konopi .

W inwentarzach kultury puchar�w lejkowatych wyst�puj� tak�e gliniane �y�ki. Wszystkie te gliniane przedmioty (�y�ki, flasze z kryz�, i fajki), moim zdaniem, mog�y s�u�y� do produkcji, przechowywania i konsumowania opium.

Ryc. 5. Pierwsze gliniane kieliszki. Kultura z�ocka. Z�ota, st. „Nad Wawrem” i Grodzisko I,jama 207. Wg. Z.Podkowi�skiej (1953).

Do palenia opium natomiast podgrzewa si�, ugniata, ostro�nie przypieka (patrz: gliniane �y�ki!), zalewa wod�, i po pewnym czasie s�czy. Przes�cz zag�szcza si� i rozlewa do ma�ych glinianych garnuszk�w (patrz: flasze z kryz�!) i poddaje fermentacji trwaj�cej kilka miesi�cy. W tym okresie usuni�te zostaj� resztki ro�linne. Podczas tego procesu nast�puj� te� istotne zmiany chemiczne. Oczyszczone opium jest mas� plastyczn� i aromatyczn�. Przy paleniu (patrz: gliniane fajki!), w miejscu �arzenia si� alkaloidy s� niszczone. Niemniej pozosta�e alkaloidy wch�oni�te przez uk�ad oddechowy efektywnie i szybko dzia�aj� na organizm i psychik� cz�owieka. W tym kontek�cie dodajmy, �e do pra�enia (a nie palenia!) syropu makowego mog�y s�u�y� r�wnie� gliniane wazy bogato zdobione pochodz�ce ze stanowisk megalitycznych z Francji (g��wnie Bretanii) datowane na IV tys. p.n.e. W u�yciu mog�y by� tak�e mieszanki r�nych specyfik�w. W czasach historycznych bardzo cz�sto opium ��czono z produktami konopi (ganja, charas, haszysz) i psiankowatymi, a tak�e z �ywic� kadzidlan�, olibanum, z kminkiem (Cuminum cyminum) i suszonymi owocami puree.

MAK JAKO FENOMEN KULTUROWY I RELIGIJNY

Aby zrozumie� sens i znaczenie neolitycznych obrz�d�w zwi�zanych z makiem musimy przeanalizowa� jego fenomen kulturowy i religijny w �wiecie �r�dziemnomorskim, gdzie istnia� on od neolitu i rozwija� si� a� do czas�w pojawienia si� chrze�cija�stwa, i gdzie w staro�ytno�ci ro�lina ta mia�a bardzo silny zwi�zek z kompleksem wierze� „Ziemia-�mier� - Sen- Zmarli -Odrodzenie- P�odno��”.

Jak ju� m�wili�my, opium u�ywali ju� Sumerowie. Dowody znajomo�ci opium oraz jego w�asno�ci przetrwa�y na odkopanych na terenie dzisiejszego Iraku, tabliczkach glinianych pochodz�cych sprzed pi�ciu tysi�cy lat. Znane ono by�o te� Asyryjczykom, czego �wiadectwem jest m.in. wyobra�enie czczonej tak�e przez Babilo�czyk�w asyryjskiej bogini Nisaby z wyrastaj�cymi jej z ramion mak�wkami. Natomiast pierwsze znane zapisy dotycz�ce opium w staro�ytnej Persji pochodz� dopiero z VI wieku p.n.e. Nie brak o tym specyfiku przekaz�w zawartych w Talmudzie i Biblii. W egipskim papirusie Ebersa (ok. 1500 p.n.e.), wymienia si� m.in. konopie i opium, kt�re wyst�puje pod nazw� seter-seref . Wedle mit�w, przyrz�dzania opium mia� w Egipcie uczy� zwyk�ych �miertelnik�w b�g Toth, wyst�puj�cy potem pod nazw� Hermesa Trismegistosa, boga wtajemnicze� i nauka tajemnych. W grobowcu faraon�w z XVIII dynastii odkryto ma�� z zawarto�ci� morfiny b�d�cej sk�adnikiem opium, za� na wisiorkach z wykopalisk w Biban-el-Molouk umieszczono podobizny mak�wek. Odkopane w Tel-el-Amarna wazy z b��kitnej porcelany tak�e przypominaj� ich kszta�t. �r�d�a pisane wskazuj� na rozpowszechnienie upraw maku i stosowania opium w Egipcie okresu grecko-rzymskich wp�yw�w (od IV w. p.n.e.). W literaturze greckiej wzmianki na temat maku zamie�cili Hezjod (VIII w. p.n.e.; w swojej Teogonii) i Homer (VIII w. p.n.e.; w Odysei IV, 220 n.). Przypuszcza si�, i� homerycki nepenthes by� w�a�nie sokiem makowym, opium, rodzajem wywaru zawieraj�cego alkaloidy pospolitego maku lub wr�cz preparatem haszyszu. W antycznej Grecji u�ywano opium w celach kultowych podczas fumigacji �wi�tynnych i wyroczni, ofiarowywano bogom i przyjmowano je jako �rodek odurzaj�cy podczas misteri�w. Mak z winem i miodem dawano m.in. zawodnikom w czasie treningu przed Igrzyskami Olimpijskimi.

Szczeg�lnie liczne materia�y dotycz�ce interesuj�cego nas zagadnienia pochodz� z terenu Grecji i to ju� z czas�w epokiBogini z Ghazi br�zu. W 1959 r. na Krecie w miejscowo�ci Gazi k. Iraklionu odkryto w sanktuarium polnym pi�� p�nominojskich idoli, przedstawiaj�cych r�ne boginie. Najwi�ksza z glinianych �e�skich figurek (77,5 cm wys.) wykonuj�ca gest b�ogos�awie�stwa, posiada ozdob� g�owy, sk�adaj�c� si� z diademu, za kt�ry wetkni�te s� trzy mak�wki . Figurka ta liczy oko�o 4 tys. lat. Farmakobotanik P. G. Kritikos odkry�, �e mak�wki zdobi�ce g�ow� tej bogini maj� nienaturalne naci�cia, karby ciemniej zabarwione, aby by�y lepiej widoczne. Pozyskuje si� przez nie opium a to w�a�nie dla staro�ytnych mia�o wielki znaczenie. Mak�wki z naci�ciami unaoczniaj� bowiem czcicielom dar bogini przedstawionej z zamkni�tymi oczami i z wyrazem twarzy zdradzaj�cym efekt dzia�ania narkotyku. Przypominaj� im o tego rodzaju prze�yciach, jakie zawdzi�czali opium. Razem z figurynk� archeolodzy odnale�li r�wnie� cylindryczne naczynie, kt�re stanowi�o wyposa�enie �wi�tyni bogini i zapewne s�u�y�o do przygotowywania inhalacji (lub pra�enia soku makowego). Jest to jeden z wielu dowod�w na to, i� w epoce kultury minojskiej opium u�ywano do cel�w sakralnych. Mak zaliczy� nale�y do �wi�tych ro�lin Minojczyk�w, albowiem zawarte w jego soku substancje traktowali oni jako symbol nie�miertelno�ci .

Liczne wyobra�enia g��wki maku z tego okresu wyst�puj� na terenie Grecji na ornamentowanych wazach, w elementach naszyjnik�w oraz w formie g��wek szpilek wpinanych we w�osy. Tabliczki gliniane odcyfrowane przez specjalist�w r�wnie� dowodz� istnienia w epoce p�nomyke�skiej Krecie i w Pylos na Peloponezie rozleg�ych upraw maku. Znaleziska w sanktuarium w Gazi pozwalaj� r�wnie� domniemywa�, �e w okresie kultury minojskiej znany by� spos�b pra�enia opium na rozgrzanych p�ytkach glinianych lub te� w p�askich naczyniach.

Wedle niekt�rych badaczy, o�rodkiem antycznej kultury makowej i produkcji opium by� w�a�nie Cypr. W miejscowo�ci Kition na tej wyspie, w prefenickich warstwach w czwartej �wi�tyni odkopano cylindryczn� bogato zdobion� fajk� do palenia opium. W �wi�tyni 5 odkryto z kolei cylindryczn� waz� podobn� do naczynia z sanktuarium bogini w Gazi na Krecie, s�u��c� do inhalacji lub pra�enia.

Opium by�o do�� szeroko stosowane w r�nych dolegliwo�ciach. Zalecali je i pisali o nim staro�ytni lekarze Hipokrates (VI/V w. p.n.e.), Heraklides (II w. p.n.e.), Teofrast z Erezos (ok. 370-287 r. p. n. e. ), Teokryt, Atenaios, Diagoras, Diokles i Andreas z Karystos a tak�e “ojciec botaniki’’, Pliniusz Starszy (23 -79 r. n. E.) traktuj�c je g��wnie jako lek na r�nego rodzaju b�le. Najbardziej znany lekarz i “zielarz’’ staro�ytnego Rzymu, Grek Dioskurides z Anazarbos, dzia�aj�cy za czas�w Nerona i Wespazjana, opisa� diacodon, podstawowy syrop uzyskiwany z maku. Wszyscy wymienieni znali lecznicze, ale i toksyczne dzia�anie opium i skutki, jakie powoduje. W Italii o ro�linie tej wzmiankuje Wergiliusz (79 - 19 r. p.n.e ) a tak�e Owidiusz w Metamorfozach. Dodajmy, i� pierwsze zapisy historyczne z Indii datowane s� dopiero z VII wieku n.e. a na okres �redniowiecza z Chin. Mak w Europie by� symbolem marze� sennych, a nawet �mierci. B�stwa snu i �mierci sztuka grecka przedstawia�a z wiankiem makowym na g�owie, albo z p�kiem maku w d�oni. Mak zar�wno w poezji jak i w przys�owiach europejskich kojarzy� si� ze snem, letargiem, odurzeniem, oboj�tno�ci� oraz nie�wiadomo�ci�. Staro�ytni znali dobrze nasenne, odurzaj�ce dzia�anie soku makowego i niebezpiecze�stwa z nim zwi�zane. Ju� w V w. p. n. e. Diagoras z Meles i p�niej Erazistaratos z Chios (ok. 305-245 p.n.e.) zalecali ca�kowite unikanie stosowania opium w lecznictwie. Na niebezpieczne w�a�ciwo�ci opium zwracali tak�e uwag� lekarze z okresu V-II w. p.n.e. S�ynny lekarz rzymski pochodzenia greckiego z pocz�tk�w naszej ery, Galen, po�wi�ci� w�a�ciwo�ciom maku i opium ca�y rozdzia� w swoim dziele Medicorum opera quae extant. Twierdzi on mianowicie, i� “opium jest najsilniejszym z narkotyk�w, kt�re parali�uje zmys�y i przyprawia o sen �miertelny”. Ten�e Galen przepisywa� opium m.in. na przewlek�e b�le g�owy, zawroty g�owy, epilepsje, astm�, kolki, gor�czk�, obrz�ki, tr�d, melancholie i ,,dolegliwo�ci kobiece”.

St�d te� mak by� atrybutem Hypnosa (Somnusa, boga snu) i Merpheusa (boga marze� sennych) oraz Morfeusza (zsy�aj�cego marzenia senne o ludzkich kszta�tach), Ikelosa i Fantasosa (zsy�aj�cych sny o zwierz�tach i przedmiotach), Ojnejrosa (boga widzenia sennego), Hermesa Hypnodotesa (”dawcy snu”) i Hermesa Oneiropomposa (przewodnika po marzeniach sennych). W sztuce antycznej cz�sto przedstawiany jest mak jako symbol snu. Opium po�wi�cone by�o r�wnie� w p�niejszych czasach franko�skiemu Lollusowi (L�llus, Lullus) czczonemu w okolicy miasta Schweinfurt.

Spo�ywanie maku (a zw�aszcza jego preparat�w) wywo�uje senno�� i oszo�omienie a tym samym ��czy rzeczywisto�ci� �ywych ze skrajnie odmiennym od niej �wiatem ,,sacrum’’. Tak jak ka�dy inny narkotyk przenosi spo�ywaj�cego w za�wiaty. Mak nie bez racji by� przypisywany niekiedy tak�e bogowi �mierci. W mitologii greckiej mak po�wi�cony by� Thanatosowi (b�g �mierci) i Nocy (Nyks). R�wnie� rzymscy bogowie Pluton i Mors nosz� na g�owie wie�ce z maku. Mak jest atrybutem nocy (por. Owidiusz, Metamorfozy, XI, 592-615). Kraina snu i �mierci jest ow�adni�ta �mierteln� cisz� . Owidiusz wspomina, i� maki nad rzek� Lete, kt�ra p�yn�a w Hadesie i nale�a�a do ziemi �mierci. Wergiliusz bardziej dobitnie ��czy maki i piekieln� (podziemn�) rzek�. “Lethae perfusa papavera somno” [“...maki, pogr��one w �nie letejskim”] pisze. Usypiaj�cy mak, ro�lina �mierci, rosn�ca przy rzece zapomnienia, kt�ra oddziela�a �wiat �ywych i umar�ych, wyznacza granic�, po kt�rej przekroczeniu zb�dna jest pami�� i wiedza po�yteczna w krainie �ywych.

W wielu kulturach mak znajduje r�wnie� zastosowanie apotropeiczne poprzez jego zwi�zek ro�liny ze �mierci�. Utrzymuje on na odleg�o�� wszelkie szkodliwe duchy, wampiry i demony. Po�rednicz�ce w�a�ciwo�ci maku czyni� ze� ro�lin� o dwuznacznym charakterze. Ajtiologiczne wyja�nienie pochodzenia ro�liny r�wnie� odwo�uj� si� do jej powi�za� ze �mierci�. Ju� w staro�ytnych tradycjach znale�� mo�na opini�, �e maki wyrastaj� z krwi zabitych wojownik�w b�d� pokonanego smoka. Legendy chrze�cija�skie opowiada�y, i� kwiaty wyros�y z krwi ukrzy�owanego Chrystusa. Dlatego te� sta�y si� symbolem niewinnej �mierci , kt�ra wiedzie do nowego �ycia, do odrodzenia w nowej postaci. Dodajmy, �e purpurowy mak od wiek�w symbolizowa� zmartwychwstanie. Praktykowane do dzi� jedzenie potrawy z maku w czasie �wi�t (np. wigilia Bo�ego Narodzenia) jest w istocie pocz�stunkiem dla przebywaj�cych w krainie �mierci. S�owia�skie pokarmy takie jak kutia, mak�wki, kluski z makiem, pier�g z makiem, strucla itp. konsumowane by�y jedynie w okresie �wi�tecznych biesiad zwi�zanych z cyklem rocznym oraz �wi�tami �ycia jednostki (np. do�ynek, wesel, styp).

Makowi i jego pochodnym, podobnie jak i innym “transporterom dusz” w za�wiaty do wszystkowiedz�cych zmar�ych przypisywano szczeg�ln� rol� w zabiegach wr�ebnych. Od dawnych wiek�w przypisywano makowi zdolno�� sprowadzania stan�w profetycznych. Poddawanie si� stanom zamroczenia narkotycznego by�o r�wnie� powszechne we wszelkiego rodzaju wyroczniach. Mak�wki stale towarzysz� bogowi odurzenia Dionizosowi (Bachusowi) i jego erotycznym orszakom. By� mo�e podczas dionizyjskich rytua��w i misteri�w dodawano do wina opium. Jak przypuszczaj� niekt�rzy naukowcy, w sk�ad napoju wtajemniczenia, u�ywanego podczas misteri�w eleuzy�skich, wchodzi� prawdopodobnie obok Claviceps purpurea i Mentha puegium tak�e brunatny sok z maku. Mak�wki pojawiaj� si� w�r�d symboli wskazuj�cych na misteria eleuzyjskie (albo przynajmniej na przygotowania do nich). Mak mia� sens podobny do zbo�a tzn. ewokowanie obrazu kr�lowej �wiata podziemnego. By� mo�e robiono z niego kykeon, eleuzyjski nap�j (odmienne stanowisko - co do u�ycia opium patrz: Wasson, Hofman, and Ruck 1978).

Symbolika p�odno�ciowa maku ma �r�d�o w plenno�ci tej ro�liny i w obfito�ci nasion wype�niaj�cych mak�wki Ju� krete�sko - myke�skie wizerunki bogi� z kwiatami maku �wiadcz� o symbolice p�odno�ci tej bogatej w nasiona ro�liny w �wiecie przedgreckim i wczesnogreckim. Tak�e i w innych w�tkach tradycyjnej mitologii pojawia si� zwi�zek maku z p�odno�ci�. Niezwyk�� urodzajno�� maku, kt�ry z jednego nasienia wydaje tysi�ce nowych ziaren, wykorzystywano, �eby wzbudzi� tak� sam� p�odno�� wszystkiego, co dopiero ma si� urodzi�. St�d przypisany by� staro�ytnym boginiom obfito�ci i p�odno�ci, Wielkiej Matki Trak�w (Cybele), rzymskiej Cererze i greckiej Demeter. Imi� tej ostatniej bogini w pi�mie linearnym B mog�o znaczy� wr�cz „Pole makowe”. W misteriach eleuzy�skich jako symbol ziemi, snu i zapomnienia (po �mierci i przed odrodzeniem) mak�wki ofiarowywano Demeter, bogini ziemi „snopy i mak w obu trzymaj�cej d�oniach’’ (Teokryt, Bukoliki). W�a�ciwo�ci mak�wki nale�a�y do tajemnic Ceres, rzymskiej bogini urodzaj�w, wegetacji, uprawy roli. Pszenica daj�ca pokarm, i mak sprowadzaj�cy ,,ma�� mier�’’, odzwierciedla�y jedno�� ycia i �mierci. R�wnie wa�nym powodem wi�zania maku z p�odno�ci�, by�o wi�c przywo�anie obrazu �mierci, kt�ra poprzedza wszelkie narodziny. Ro�lina ta by�a te� atrybutem innych b�stw opiekuj�cych si� kobietami, po�o�nicami i matkami, np. Hery i Kybele a tak�e dziewiczej Artemidy jako dawnego b�stwa p�odno�ci i opiekunki rodz�cych. Mak s�u�y� r�wnie� w magii p�odno�ci i wr�biarstwie (np. Telephilon, grecka wr�ba mi�osna z li�ci maku). Jeszcze dzi� u muzu�man�w za pomoc� maku usi�uje si� pokona� bezp�odno��. W Grecji powszechnie dekorowano jego motywami pos�gi Demeter, Afrodyty, Apollina, Hadesa, Asklepiosa i innych bog�w. Mak oznacza� mi�o�� i rozkosz. Afrodyta (Wenus, Wenerze) mia�a pi� nap�j makowy na swoim weselu z Wulkanem. Mak by� afrodyzjakiem, kt�ry Rzymianie zalecali spo�ywa� 1 kwietnia.

Wedle niekt�rych chemik�w, lekarzy oraz publicyst�w, spo�eczno�ci staro�ytnej Grecji, Rzymu i Egiptu dr�czone by�y zjawiskiem masowej narkomanii typowym dla naszych czas�w. Niestety, opinia ta jest anachronizmem i jednym z wielu przyk�ad�w psychologicznego zjawiska projekcji, tj. przypisywania ludziom pierwotnym i staro�ytnym mentalno�ci i problem�w wsp�czesnych nam spo�eczno�ci konsumpcyjnych. Halucynogeny w �wiecie spo�eczno�ci pierwotnych zazwyczaj u�ywano dla powa�nych powod�w, tj. dla kontaktu z si�ami nadprzyrodzonymi a nie dla przyjemno�ci (Furst 1972, Harner 1973). W tym przypadku mia�y one niski potencja� uzale�niaj�cy. �atwo by�o te� w takich warunkach uzyska� socjaln� kontrol� nad obyczajem brania narkotyk�w. Kontrola ta, co warto podkre�li�, jest efektywna nawet wtedy, gdy w gr� wchodz� silnie uzale�niaj�ce narkotyki takie jak opium. Chroni ona wi�kszo�� spo�ecze�stwa od brania go dla przyjemno�ci i jest ona dlatego skuteczna gdy� wi��e narkotyk z tre�ciami symboliczno-rytualnymi, z sacrum. W �r�d�ach antycznych brak jest opisu hedonicznego u�ycia opium, przyjemno�ciowego, „dla rekreacji”. Zdaniem w�oskiego farmakologa P.Nenciniego badaj�cego ten problem, staro�ytni nie gustowali w takiej konsumpcji nie tylko ze wzgl�du na to, i� dobrze znali i opisywali negatywne efekty opium wp�ywaj�ce na resocjalizacj�. Opium przede wszystkim dawa�o oboj�tno�� na �ycie, natomiast ostatecznym celem staro�ytnych by�o dzia�anie, obiektywizm, racjonalizacja i pozytywne nastawienie. Z tego w�a�nie powodu opium nie by�o akceptowane przez staro�ytnych Rzymian. Wzorzec cywilizacji zachodniej wyra�nie skierowany jest przeciwko hedonistycznemu konsumowaniu tego psychoaktywnego �rodka. W tym zakresie istnia� silny kontrast mi�dzy staro�ytn� Grecj� a Chinami (tu aktywno�� i racjonalno�� - tam wschodnia bierno��). Owa opozycja powodowa�a zupe�nie inne podej�cie w antycznej Europie do spo�ywania opium i co dalej idzie - rozwoju opiomanii ni� mia�o to miejsce w Chinach. Hedonistyczna konsumpcja opioid�w nigdy si� nie zadomowi�a si� w �wiecie antycznym. Efekt stuporu (os�upienia) spowodowany przez za�ycie opium by� natomiast wykorzystywany jako realistyczne odczucie �mierci w kultach tajemnych. To zjawisko bynajmniej nie by�o przyjemne dla mieszka�c�w �wiata zachodniego. Ze wzgl�du na agrarne pochodzenie u�ytku rytualnego, maki sta�y si� tak�e symbolem reinkarnacji. We wczesnych wiekach Imperium rzymskiego pochodne maku by�y przyjmowane w czasie tajemnych (misteryjnych) rytua��w. Odwracalne narkotyczne efekty opioid�w pozwala�y bowiem na “realistyczne” przedstawienie �mierci i reinkarnacji, jako zamierzone przez orfickie wierzenie o transmigracji dusz (Nencini 1979).

Historia stosowania opium w medycynie i rytua�ach kultowych (i religijnych) wi��e si� tak�e ze staro�ytnym Egiptem i rytami wtajemniczaj�cymi w �mier�, organizowanymi ku czci Ozyrysa, oraz z greckimi misteriami orfickimi. W tajemnych kultach, na kt�re mia�y wp�yw orfickie wierzenia w nie�miertelno�� dusz oraz ich reinkarnacj�, stosowano ofiary z mak�w i przyjmowano pochodne maku, aby przedstawi� akt picia letejskiej wody. Dlatego w tych kultach mak sta� si� czym� wi�cej ni� tylko symbolem misterium narodzin, �mierci i odrodzenia uto�samianym z rytmem wegetacji. By� tak�e symbolem �mierci i reinkarnacji. Symbolika reinkarnacji ��czy bowiem, jak to zauwa�y� P.Nencini, rozbie�no�� mi�dzy pogrzebowym znaczeniem mak�w i ich u�ywaniem jako symbolu p�odno�ci. Maki odgrywa�y ogromn� rol� w rytach pochodzenia agrarnego. Stosowanie substancji psychotropowych w rytua�ach religijnych nale�a�o do �ci�le strze�onych sekret�w. Bia�y mak, b�d�cy �r�d�em niezliczonych nasion i soku narkotycznego, symbolizuje cykl �mierci i powt�rnych narodzin w tajemnych kultach o pochodzeniu agrarnym. Cykl agrarny - jesie�-zima -wiosna skorelowany zosta� ze �mierci� tej ro�liny, pobytem jej nasion w ziemi oraz wykie�kowaniem nowego bia�ego maku. Los cz�owieka powtarza ten cykl w orfickiej koncepcji �mierci cia�a, zst�pienia do �wiata podziemnego i wreszcie ponownych narodzin w nowym ciele. Za�ycie opium symbolizuje �mier� za� przebudzenie z dzia�ania narkotyku - powt�rne narodziny. Zar�wno u�ycie opium w celu leczniczych jak i rytualnych uzale�nia. Nie dawa�o ono staro�ytnym spo�eczno�ciom przyjemno�ci lecz efekt wstrz�su psychicznego, do�wiadczenia �mierci. Badaj�c pisane �r�d�a antyczne Paolo Nencini, stwierdza dalej, �e brak jest w nich wyra�nego opisu uzale�nienia od opium. Wszystkie opisy dotycz� wy��cznie terapeutycznego i rytualnego jego spo�ywania. Tysi�cletnie u�ywanie opium spowodowa�o najwy�ej pojawienie si� garstki uzale�nionych od tego narkotyku. �wcze�ni ludzie nie widzieli fizycznego uzale�nienia od sta�ego u�ywania opium. Nikt z nich wr�cz nie stwierdzi� takiego zwi�zku. Zatem musia� by� to bardzo rzadki wypadek. Istnieje wi�c wyra�ny kontrast mi�dzy opini� o powszechno�ci jego u�ytkowania a brakiem informacji o uzale�nieniach. Dodajmy, i� dopiero Al- Biruni, arabski lekarz z ko�ca X w., zamieszcza pierwsz� w literaturze medycznej wzmiank�, kt�ra jest oczywistym, nie budz�cym w�tpliwo�ci opisem zjawiska uzale�nienia od opium oraz tolerancji tego narkotyku . Dowody na rytualne u�ycie maku s� coraz bardziej rzadsze w p�nych latach okresu rzymskiego. U�ywano je jako lekarstwo lecz nie do cel�w hedonistycznych. Apogeum tych praktyk by�o za �ycia cesarza Augusta a potem zjawisko to zanik�o. W czasach p�nego imperium rzymskiego odnotowa� mo�na stopniowy zanik symbolicznego u�ycia maku. Od pewnego momentu trwa jedynie jego u�ycie medyczne. �w. Ambro�y (IV w.), Marcellus Empiricus (IV-V w.), Izydor z Sewilli (VI-VII w.) - wszyscy oni wspominaj� opioidy ze wzgl�du na korzy�ci terapeutyczne jakie przynosz� one w r�nych chorobach. Te wskaz�wki lekarskie opieraj� si� na tradycji. P�niej maki przeniesione zosta�y przez Arab�w na wsch�d. W Europie w tym okresie nast�puje moment zaniku. Nie wyklucza si�, i� narodziny i ekspansja chrze�cija�stwa mia�y zwi�zek z likwidacj� opium. Mak by� bowiem symbolem wierze� konkuruj�cych z pryncypiami wczesnego chrze�cija�stwa. W szczeg�lno�ci wiara w reinkarnacj� by�a nie do pogodzenia z chrze�cija�skim dogmatem zmartwychwstania. Mak reprezentowa� cykl �ycia powracaj�cego i dlatego by� nie do zaakceptowania przez chrze�cijan. Rytualne u�ycie maku w kultach tajemnych ca�kowicie zanika, podobnie zreszt� jak i te kulty, gdy zwyci�a chrze�cija�stwo walcz�ce z ca�ym poga�skim �wiatem. Znika ono do czasu, gdy zast�puje go zwyk�a narkomania . W przedstawionym powy�ej kontek�cie, mak i jego pochodne w spo�eczno�ciach neolitycznych kultur megalitycznych w Europie przypuszczalnie r�wnie� zwi�zane by�y z kompleksem wierze� „Ziemia - �mier� - Sen- Zmarli -Odrodzenie (Reinkarnacja) - P�odno��” oraz wyobra�eniem Wielkiej Bogini, dominuj�cego b�stwa neolitu Europy, b�d�cej symbolem archetypu Wielkiej Matki. Umieszczanie glinianych pojemnik�w z opium w grobach populacji protocywilizacji megalitycznej tak�e nie jest bez znaczenia. Generalnie rzecz bior�c, obyczaj wk�adania �rodk�w halucynogennych do mogi� zmar�ych kontynuowany od paleolitu do naszych czas�w, wynika� r�wnie� z troski o losy po�miertne r�nych element�w duchowych (dusz) zmar�ego (szybka ich transportacja w za�wiaty) i zapewnienia bezpiecze�stwa �ywym. Dodajmy, �e jeszcze w XIX w. w kieleckim, w zachodniej Ukrainie i w Prusach, istnia� zwyczaj sypania maku do trumny lub do grobu. Zabieg �w motywowano tym, �e zmar�y zajmie si� liczeniem ziarenek maku i nie b�dzie szkodzi� �ywym .

DZIA�ANIE OPIUM NA ORGANIZM I PSYCHIK� CZ�OWIEKA

Z opium uzyskuje si� r�ne biologicznie aktywne alkaloidy. Zawiera ono ich ok. 25, m.in. morfin�, kodein�, tebain� oraz alkaloidy benzyloizochinolinowe (papaweryna, noskapina = narkotyna, narceina, nor-laudanosina, retikulina). G��wn� substancj� biologicznie czynn� jest morfina .

Opium posiada zdecydowanie przeciwb�lowym dzia�anie. Stosowano go w celach zwalczania b�lu cielesnego i duchowego, a tak�e z biegiem czasu do cel�w politycznych, osobistych, a nawet zbrodniczych. Staro�ytno�� zdo�a�a wypracowa� bardzo r�ne sposoby za�ywania opium. Jednym z najbardziej rozpowszechnionych by�a inhalacja jego opar�w przez nos. Za�ywano je tak�e wewn�trznie w postaci soku, tabletek i innych preparat�w oraz zewn�trznie jako czopk�w, ma�ci, naciera� wszelkiego rodzaju oraz p�yn�w - zw�aszcza przy chorobie oczu. W p�niejszych czasach za pomoc� opium leczono uspokojenie nerw�w, katar, gryp�, choler�, reumatyzm, hipochondri�, nadpobudliwo��, bezsenno��, malari�, rozmaite b�le, gru�lic�. By�o r�wnie� �rodkiem �agodz�cym kaszel. Morfina ma dzia�anie uspakajaj�co - hipnotyzuj�ce, narkotyczne, przeciwkaszlowe, t�umi�ce oddech i powoduj�ce zaparcie, jest najlepszym, cho� wywo�uj�cym gro�ne w skutkach przyzwyczajenie, �rodkiem przeciwb�lowym. Przypisuje si� jej tak�e w�a�ciwo�ci afrodyzyjne. Opium dzia�a ca�kiem odmiennie ni� morfina, poniewa� zawiera du�o alkaloid�w dodatkowych. Nale�y do nich tebaina, �rodek pobudzaj�cy, kt�ry przeciwdzia�a morfinie. Papaweryna dzia�a rozkurczowo a kodeina i noskapina silnie przeciwkaszlowo. Dzia�anie opium na organizm cz�owieka zale�ne jest od za�ytej ilo�ci. Bywa dwojakie, �agodzi, wzbudza marzenia i usypia, lub te� zabija. Od sposobu za�ywania opium zale�y szybko�� i intensywno�� dzia�ania oraz jako�� dozna�. Opium zjedzone dzia�a najwolniej, a jego efekt jest relaksuj�cy i uspokajaj�cy. W przypadku palenia dzia�anie jest nieco s�absze od oczekiwanego, gdy� pewien procent uchodzi z dymem lub si� spala. Palenie opium mo�e niekiedy wywo�a� zaburzenia wzrokowe i stany podobne do snu, kt�ry palacz pami�ta i potrafi opisa�. Opioidy (zwi�zki naturalne i syntetyczne maj�ce morfinopodobne dzia�anie) oddzia�ywuj� na m�zg i system nerwowy g��wnie hamuj�co; os�abiaj� b�l, wi�ksze dawki powoduj� senno��, znika niepok�j, panika i strach; obni�a si� temperatura cia�a, ust�puje odruch kaszlu, zwalnia cz�� oddechu; �renice s� zw�one, os�abia si� odruch gotowo�ci do szybkiej reakcji. S�absze jest wydzielanie hormon�w p�ciowych, zwi�ksza si� natomiast wydzielanie prolaktyny i hormonu wzrostu. Naczynia krwiono�ne rozszerzaj� si�, ci�nienie spada. Perystaltyka jelit staje si� wolniejsza, mi�nie rozlu�niaj� si�, a zwieracze kurcz�. Organizm “zwalnia obroty” i nast�puje stan kr�tkotrwa�ej hibernacji. Opium uzale�nia fizycznie. Po za�yciu narkotyku �renice maksymalnie si� zw�aj�, natomiast podczas kryzysu s� silnie rozszerzone. Narkomani d�ugo za�ywaj�cy opium maj� ��te z�by, kt�re szybko si� psuj� i wypadaj�. Poniewa� opium u�mierza b�l, nie czuj� tego. Skutki dzia�ania opium na psychik� opisywane by�y zar�wno przez lekarzy jak i jego u�ytkownik�w, w tym XIX wiecznych s�ynnych pisarzy i poet�w europejskich.

.
_________________

AKADEMOS :: MEGALITY, OPIUM I KONOPIE. Cz�� I

Autor: Plezantrop
Temat: MEGALITY, OPIUM I KONOPIE. Cz�� I
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 1:40 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 1

Megality, Opium i Konopie

Tematyka niniejszego artyku�u nale�y do najrzadziej poruszanych w polskim pi�miennictwie archeologicznym. Przyczyn tego stanu rzeczy jest wiele. Wymaga ona bowiem przede wszystkim bada� interdyscyplinarnych. St�d te� w literaturze wzmianki o �rodkach psychoaktywnych ograniczone s� wr�cz do minimum lub ich w og�le brak.

Problem narkomanii, kt�ry w ci�gu ostatnich lat sta� si� powa�nym wyzwaniem dla spo�ecze�stwa polskiego, w �wietle specjalistycznych bada� nie jest bynajmniej czym� nowym. Historia narkotyk�w jest tak stara jak dzieje ludzko�ci. Na kilkaset tysi�cy (do 800 tys.) gatunk�w �wiata ro�linnego stosunkowo niewiele jest ro�lin odurzaj�cych, psychomometycznych, zwanych tak�e psychodysleptycznymi, psychozomimetycznymi, halucynogenicznymi lub halucynogennymi. W swoisty spos�b oddzia�ywaj� one na organizm i psychik� cz�owieka, wywo�uj�c halucynacje, st�d te� potocznie nazywane bywaj� ,,ro�linami narkotycznymi’’. Jak s�dz� botanicy, prawdopodobnie liczba wszystkich dotychczas znanych nie przekracza 60 gatunk�w - i to zar�wno ro�lin naczyniowych jak i plechowatych. Z tego zaledwie 1/3 z nich odgrywa�o i wci�� odgrywa wi�ksz� rol� w dziejach ludzko�ci. Kontrowersyjnych zdaniem niekt�rych autor�w, halucynogeny wr�cz przyczyni�y si� wr�cz do „ucz�owieczenia” gatunku homo (McKenna 1993). To dzi�ki silnym �rodkom halucynogennym (LSD) zastosowanym we wsp�czesnej psychiatrii uda�o si� S.Grofowi, stworzy� swego rodzaju stratygrafi� sfery nie�wiadomej ludzkiej psychiki. Z tych chocia�by wzgl�d�w �rodki owe zas�uguj� na nasz� uwag�.

Do ro�lin i grzyb�w halucynogennych rosn�cych w Europie, kt�re w czasach historycznych oraz w folklorze by�y u�ytkowane w r�nych celach, nale�� m.in. dzi�dzierzawa (Datura stramonium), lulek czarny (Hyoscyamus niger L.), pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladona), mandragora (Mandragora officinarum), mak (Papaver somniferum L.), konopie (Cannabis sativa), tojad mordownik (Aconitum), wawrzynek wilcze .�yko (Daphne mezereum), muchomor czerwony (Amanita muscaria), grzyby psylocibidae i in. Jakie mamy dowody na stosowanie tych �rodk�w halucynogennych w pradziejach Europy, jakie by�y spo�eczne skutki tych praktyk i czy w og�le istnia� w�wczas problem narkomanii? Aby zagadnienie owo przebada�, nale�y pos�u�y� si� dotychczasow� wiedz� botaniczn� i farmakologiczn�, mie� dowody palynologiczne (py�ki ro�lin psychoaktywnych odkrytych na stanowiskach archeologicznych, w grobach i naczyniach) i �lady substancji psychodelicznych. Wa�ne s� analizy chemiczne, znajomo�� sposob�w produkcji i technik narkotyzowania si�, dane historyczne i etnograficzne dotycz�ce tego zjawiska oraz znajomo�� dzie� sztuki sakralnej i �wieckiej powsta�ych pod wp�ywem halucynogen�w. Najwa�niejsze s� informacje medyczne (psychologia, psychiatria i in.) o dzia�aniu poszczeg�lnych specyfik�w na organizm ludzki i psychik� cz�owieka, gdy� to w�a�nie te dzia�ania by�y powodem u�ytkowania substancji psychotropowych w dziejach ludzko�ci. Dopiero w tym kontek�cie mo�na pr�bowa� docieka� zasi�gu tego zjawiska w kulturach prahistorycznych i jego �wczesnych spo�ecznych skutk�w.

W czasach, gdy nie znano jeszcze rolnictwa i hodowli, ludzie przez dziesi�tki tysi�cy lat �ywili si� tym, co z�owili lub zebrali w lesie. Wtedy w�a�nie w paleolicie i mezolicie "przetestowano" wiele ro�lin pod wzgl�dem ich w�a�ciwo�ci jadalnych. A przy okazji ujawni�o si� dzia�anie halucynogenne wielu z nich. Najwcze�niejsze dane pochodz� ju� ze starszej epoki kamienia. Dowodami na to s� m.in. prahistoryczne dzie�a sztuki.

Ostatnie badania nad sposobem wykonania paleolitycznych malowide� jaskiniowych we Francji wykaza�y, �e farby zastosowane do ich wykonania zawiera�y substancje halucynogenne, malowid�a za� tworzono bior�c farb� do ust, mieszaj�c j� ze �lin� i wydmuchuj�c na �cian� jaskini. Efektem tej techniki malarskiej by�y wizje narkotyczne, uwidocznione potem na �cianach jaskini (m.in. skutek zatrucie tlenkami manganu).

Z kolei w Afryce najstarsze malowid�a naskalne pochodz� z jaskini zwanej Apollo 11 w po�udniowej Namibii. W 1969 roku znaleziono tam kilka malowanych kamiennych p�yt, kt�re datowane s� na co najmniej 26 tys. lat. Jedna z p�yt przedstawia dziwna posta� zwierz�cia z nogami cz�owieka. Jak wskazuj� badania etnograficzne plemienia Buszmen�w, tego typu postacie: p� zwierz�ta, p�-ludzie s� typowe dla wizji wyst�puj�cych u szaman�w w stanach transowych. Na malowid�ach po�udniowo-afryka�skich bardzo cz�sto wyst�puj� figury geometryczne: kraty, zygzaki, kropki i linie faliste. Badania neuropsychologiczne wykaza�y, �e tego typu geometryczne obrazy zwane entoptykami ukazuj� si� bardzo cz�sto ludziom w transie. S�dzi si� zatem, �e figury geometryczne przedstawione na tych i wielu innych malowid�ach i rytach skalnych przedstawiaj� wizje, jakie pojawiaj� si� w czasie transu spowodowanego ta�cami rytualnymi lub te� s� efektem dzia�ania �rodk�w halucynogennych. Analogicznie interpretowane s� motywy sztuki z epoki kamienia w tym te� z kr�gu europejskich kultur megalitycznych. Podobnie o znakach symbolicznych w europejskich kulturach megalitycznych twierdzi Z. Krzak (1994). S�dzi on bowiem, i� nie maj� one odpowiednik�w w �wiecie realnym. Najbli�sz� natomiast analogi� dla nich s� psychogenne fosfeny, tj. znaki ekstatyczno - wizyjne, kt�re subiektywnie mo�na wywo�a� w cz�owieku m.in. �rodkami mechanicznymi, chemicznymi, zm�czeniem, oraz narkotykami. Rola transu i tzw. „stan�w odmiennej �wiadomo�ci” mia�a i ci�gle ma podstawowe znaczenie w wielu kultach przesz�o�ci i tera�niejszo�ci .

W�r�d rysunk�w naskalnych z Tassili z teren�w Sahary datowanych na p�ny neolit znajduj� si� przedstawienia ta�cz�cych w ekstazie postaci antropomorficznych z halucynogennymi grzybami oraz posta� szamana z g�ow� w formie �ba pszczo�y. Z jego cia�a wyrastaj� grzyby. Trzyma je r�wnie� w swoich d�oniach. Z Ba�kan�w z kr�gu neolitycznej kultury Vin�a, pochodz� natomiast kamienne rze�by grzyb�w. Z kolei na epok� br�zu datuje si� ciekawy pos��ek b�d�cy obecnie w posiadaniu Muzeum Archeologicznego w Atenach. Przedstawia on kobiet� z dzieckiem w r�ku. G�owa dziecka przyozdobiona jest kapeluszem grzyba. Wiele wizerunk�w grzyb�w halucynogennych, zapewne muchomor�w (Amanita muscaria), odkryto w Skandynawii. Wyobra�ano je m.in. na brzytwach z okresu br�zu s�u��cych do cel�w kultowych (inicjacje, ofiary, obrz�dowe �cinanie w�os�w ludzi i zwierz�t). Istnieje ponad 50 r�nych gatunk�w halucynogennych Amanita muscaria wyst�puj�cych na terenie Europy, Azji, Afryki i Ameryki P�n. Spo�ywanie grzyb�w Amanita muscaria (muchomor czerwony), Amanita pantherina (muchomor plamisty) lub te� dzikiego rozmarynu (Ledum paluste) zmieszanego z aromatycznym mirtem (Myrica gale), by�o nie tylko �r�d�em halucynacji dla wczesno�redniowiecznych spo�eczno�ci skandynawskich, ale jak si� przypuszcza, tak�e sposobem osi�gania stanu os�awionej furii wojennej Wiking�w. W czasach przedchrze�cija�skich muchomor czerwony powszechnie stosowano w trakcie obrz�d�w religijnych (g��wnie typu szama�skiego) na prawie ca�ym obszarze Eurazji - od Skandynawii po Kamczatk� oraz w Ameryce P�n.

Bardzo wa�nymi dowodami dla rozwa�a� o halucynogenach w prahistorii s� znaleziska py�k�w (nasion) ro�lin halucynogennych odkrytych na stanowiskach prahistorycznych, zw�aszcza w grobach. Najstarsze pochodz� z Szanidar (Irak) a zwi�zane s� ju� z cz�owiekiem neandertalskim. Inne odkryto w grobie kap�anki z wczesnego neolitu w �atal H�y�k (Turcja), na megalitycznym stanowisku “La Houque Bie” na wyspie Jersey ko�o Wielkiej Brytanii oraz wielu innych z p�niejszych epok.

Silne odurzenie znane by�o zar�wno w staro�ytnym Egipcie jak i w Mezopotamii o czym �wiadcz� �wczesne dokumenty. Z recepty mezopotamskiej zapisanej na glinianej tabliczce pochodzi jeden z pierwszych opis�w organizmu cz�owieka b�d�cego pod wp�ywem �rodk�w psychotropowych. Symptomy (ucieczka my�li, oczy w s�up) oraz u�ycie korzeni lukrecji jako antidotum b�d�cego tradycyjn� odtrutk� przy zatruciu bieluniem dzi�dzierzaw� lub konopiami, zdaniem wsp�czesnych badaczy, wyra�nie wskazuj� na dzia�anie alkaloid�w z grupy tropan�w i na opium lub konopie.

Badania tej problematyki wykazuj� i� r�nego typu narkotyki stosowane by�y zar�wno przez ludy staro�ytne jak i nowo�ytne w obrz�dach religijnych i magicznych. Znali je m.in. Indianie obu Ameryk, Grecy, Asyryjczycy, Chi�czycy, Persowie i Hindusi itd. U tych ostatnich bogowie Haoma i Soma byli u�wi�conymi ro�linami halucynogennymi stosowanymi od kilku tysi�cleci w kulcie. Ro�liny psychoaktywne mia�y sw�j udzia� r�wnie� w obrz�dach pogrzebowych. Psychoaktywny lulek czarny (Hyoscyamus niger L.), kt�ry znany by� ju� w epoce br�zu w rejonie Alp, przypuszczalnie u�ywali wczesno�redniowieczni Rusowie w trakcie pogrzebu opisanego przez arabskiego kupca i podr�nika Ibn Fadlana. Nap�j uwarzony z tej ro�liny serwowano niewolnicom zabijanym w ofierze dla zmar�ego wielmo�y. W uzupe�nieniu dodajmy, �e europejskie czarownice z czas�w renesansu u�ywa�y w�a�nie lulka czarnego oraz belladonny, mandragory i datury do produkcji tzw. “ma�ci do latania”.

Psychogenne obrazowanie by�o doznawane przez ludzi we wszystkich kulturach i wszystkich okresach ludzkiej historii. Badaczka E. Bourguignon (1977) stwierdzi�a wr�cz, �e ponad 90% spo�r�d rozpatrywanych przez ni� 488 spo�eczno�ci zna�o zinstytucjonalizowane formy i metody zmieniania stan�w �wiadomo�ci. �rodki te by�y niejako wmontowane w owe kultury i mia�y sankcje religijne. Spo�eczno�ci pradziejowe i tzw. prymitywne spo�ywa�y narkotyki podczas najwa�niejszych uroczysto�ci religijnych oraz w obrz�dach przej�cia (narodziny, inicjacje, pogrzeb). Z czasem narkotyki zast�piono napojami alkoholowymi (mi�d, wino i piwo). Te ostatnie produkowano m.in. z zbo�a ska�onego halucynogennym sporyszem. Halucynogeny odegra�y ogromn� rol� w szamanizmie, obrz�dowo�ci i sztuce religijnej. W p�niejszych czasach mia�y niema�y wp�yw na wielkie procesy spo�eczne, rewolty i polowania na czarownice. S� one tak�e �r�d�em wielu ba�niowych motyw�w. Przyk�adem mog� by� postacie krasnoludk�w, kt�re s� efektem zjawiska mikropsiji i makropsji jakie m.in. pojawia si� po zjedzeniu muchomor�w czerwonych.

Desakralizacja �rodk�w halucynogennych a nast�pnie hedonistyczne ich u�ycie jest podstawow� i g��wn� przyczyn� pojawienia si� problemu masowej narkomanii w dziejach ludzko�ci. �wi�te ro�liny i psychoaktywne substancje pozbawione sankcji religijnych, zakaz�w i nakaz�w kontrolowanych przez dan� spo�eczno��, znalaz�y si� w sferze „profanum”. Z kolei wy��cznie przyjemno�ciowa ich konsumpcja („bez wewn�trznych hamulc�w” i kontroli spo�ecznej) zrodzi�a uzale�nienia, �miertelne choroby oraz niekorzystne spo�eczne i ekonomiczne konsekwencje.

W niniejszych rozwa�aniach zwr�cimy uwag� na dwie ro�liny, z kt�rych ju� od neolitu wytwarzano substancje psychoaktywne - mak i konopie. Jednocze�nie stwierdzamy, i� jest to pierwsza w fachowym pi�miennictwie polskim publikacja dotycz�ca tzw. archeologii narkotyk�w.

MAK I JEGO POCHODNE

Mak jest ro�lin� jednoroczn� wyst�puj�c� w wielu odmianach w wielu rejonach �wiata. Spo�r�d ponad stu gatunk�w maku wymieni� nale�y mak polny b�d�cy pospolitym chwastem zbo�owym i mak lekarski (siewny; Papaver somniferum L.). Mak od najwcze�niejszych czas�w mia� uniwersalne zastosowanie jako �rodek leczniczy, �ywno�ciowy i narkotyczny. Najwcze�niejsze europejskie znaleziska resztek tej ro�liny sprzed 6050 lat odkryto na stanowiskach grupy Rhine-Meuse kultury wst�gowej rytej z Basenu Paryskiego z Francji. M�odsze, gdy� pochodz�ce z okresu 3500-2500 l. p.n.e. (inne datowanie 4200 p.n.e.- Rudgley 2002) znaleziono w po�owie XIX w. w Hiszpanii w Cueva de los Murci�lagos (Jaskini Nietoperzowej) w Almeria. Odkopano tam szkielety z resztami dobrze zachowanych odzie�y oraz kuliste kosze zawieraj�ce g��wki maku. Znaczne ilo�ci ziaren maku a tak�e zupe�nie dobrze zachowane jego g��wki nale��ce do szlachetniejszej, uprawianej postaci maku znaleziono r�wnie� w XIX w. we wczesnoneolitycznych budowlach palowych w Robenhausen w Szwajcarii oraz na stanowiskach w Steckborn, Niederweil, Moosseldorf. Wiek znalezisk z okolic Mediolanu (Lagozza), Francji (Sabaudia) i Szwajcarii. Ro�lina ta znana by�a na po�udniu Polski ju� w okresie neolitu. Ziarna maku (Papaver somniferum L.), kt�re zmieszane by�y z nasionami pszenic pierwotnych, niewielk� ilo�ci� ziaren �yta i chwast�w odkryto na stanowisku kultury ceramiki promienistej w Zes�awicach, pow. Krak�w. Dalsze dowody rozprzestrzenienia si� maku w krajach europejskich pochodz� z okresu br�zu i �elaza. Z polskich stanowisk kopalnych pochodz� znaleziska nasion maku (Papaver somniferum L) z Biskupina i z Mogi�y (Nowa Huta; okres p�norzymski), gdzie wyst�pi�y m.in. z halucynogennym lulkiem (Hyosciamus niger L.).

Z maku lekarskiego (siewnego; Papaver somniferum L.) otrzymuje si� olej oraz opium. Opium produkuje si� specjaln� metod� ze zg�szczonego soku makowego. W tej procedurze od czas�w staro�ytnych do dzi� nic si� nie zmieni�o. Najstarsze dane pochodz� z Mezopotamii, gdzie ju� Sumerowie uzyskiwali sok maku z naci�tych mak�wek, zbierany potem nast�pnego dnia rano. Grecki lekarz Dioskurides (I w. n.e.) dok�adnie i po raz pierwszy w historii przedstawi� ten proces w swojej pracy o �rodkach leczniczych: ,,Ci, kt�rzy chc� uzyska� sok, powinni po osuszeniu rosy ostro�nie naci�� gwiazdeczk� no�em, ale tak, by nie wszed� on do �rodka, a torebk� naci�� p�ytko pionowo po bokach, po czym wyp�ywaj�c� �z� wprowadzi� palcem do naczynia i po nied�ugim czasie czynno�� powt�rzy�, bo sok jest bardzo g�sty i nast�pnego dnia zn�w si� tam znajdzie. Nast�pnie nale�y go ugnie�� w starym mo�dzierzu, uformowa� pigu�ki i przechowywa�’’ (Ksi�ga IV, rozdz.65; za: R�tsch 1992). Za opium uwa�a si� w�a�nie surowe bia�e mleczko, kt�re wyp�ywa po naci�ciu nie rozerwanej g��wki Papaver somniferum. Sok szybko zmienia barw� na czerwonobrunatn� (brunatn�), t�eje i g�stnieje na powietrzu. Tworzy lepk� i gumowat� mas� o ostrym zapachu, kt�ra z czasem twardnieje. Z jednego hektara zasiew�w otrzymuje si� ok. 8,5 - 9 kg surowego opium. Dane te daj� nam poj�cie o ewentualnych area�ach zasiew�w maku w okresie neolitu, a tak�e mog� s�u�y� do obliczenia pojemno�ci „pojemnik�w” na opium i np. da� odpowied� na pytanie, jakiej wielko�ci musia�o by� pole maku, z kt�rego zebrane opium wype�ni�o dany „pojemnik”.

c.d.n.
_________________

AKADEMOS :: LATAJ�CY HOLENDER

Autor: Plezantrop
Temat: LATAJ�CY HOLENDER
Wys�any: Pon Kwi 14, 2008 1:38 am (GMT 2)
Temat Odpowiedzi: 0

LATAJ�CY HOLENDER

Legenda, kt�ra ma sw�j pocz�tek w XVII wieku, kiedy pewien statek �eglowa� z Amsterdamu do Batawii (obecnie D�akarta) na Jawie. Jego kapitanem by� nieustraszony i do�wiadczony wilk morski, Holender Hendrik Van der Decken. Legenda g�osi, �e Lataj�cy Holender przynosi nieszcz�cie, a jego widok zwiastuje �mier�. Najpe�niejsz� wersj� legendy o Lataj�cym Holendrze poda� Frederick Marryat w powie�ci Okr�t widmo.

Legenda

Rejs przebiega� g�adko, a� do Przyl�dka Dobrej Nadziei w Afryce, gdzie rozp�ta� si� straszliwy sztorm. Na nic si� zda�a walka z �ywio�em i wszelkie pr�by dalszej �eglugi, ale Van der Decken za nic mia� gor�ce pro�by marynarzy, kt�rzy b�agali go, by zatrzyma� �aglowiec. Kapitan miota� obelgi, blu�ni� Bogu i przysi�ga�, �e dop�ynie do Zatoki Sto�owej mimo burz.

Wtem na pok�adzie ukaza� si� niebia�ski przybysz, nie wiadomo – sam B�g czy anio� pa�ski? Van der Decken jednak nie odda� mu nale�nej czci i w zapami�taniu wypali� do niego z pistoletu. W odpowiedzi go�� oznajmi� surowo, �e kapitan i jego statek ju� nigdy nie zaznaj� spokoju. B�d� �eglowa� po morzach przez ca�� wieczno��, przynosz�c nieszcz�cie wszystkim, kt�rych spotkaj�. Tak te� si� sta�o. Kiedy pomarli wszyscy marynarze, statek-widmo z za�og� z�o�on� z ruchomych szkielet�w nadal �eglowa� po morzach pod dow�dztwem nie�miertelnego kapitana Van der Deckena.

Wydarzenia i relacje �wiadk�w

Mo�na by potraktowa� dzieje kapitana jako pi�kn� i patetyczn� legend�, kt�ra zainspirowa�a s�ynn� oper� Richarda Wagnera Der fliegende H�llander w 1843 roku, gdyby nie to, �e wiele os�b, zdrowych na umy�le, twierdzi, �e widzia�o ten przekl�ty statek.

Najwi�cej doniesie� pochodzi z Przyl�dka Dobrej Nadziei. W marcu 1939 roku, Helene Tydell oraz grupa oko�o 60 urlopowicz�w z Zatoki B��dnej w pobli�u Przyl�dka, dostrzeg�a Lataj�cego Holendra, sun�cego wolno po morzu w bezwietrzny dzie�. Po chwili �aglowiec znik� nagle na oczach obserwator�w. We wrze�niu 1942 roku, pewna rodzina obserwowa�a go przez kwadrans z tarasu domu w Mouille Point w Kapsztadzie. P�yn�� w kierunku Zatoki Sto�owej, pozostawiaj�c za sob� dziwn� po�wiat�.

Statek i jego kapitana widzia�a tak�e, w lutym 1857 roku za�oga statku "Joseph Somers" u brzeg�w wyspy Tristan da Cunha na po�udniowym Atlantyku. Wkr�tce na statku Joseph Somers wybuch� po�ar, w kt�rym straci�o �ycie wielu cz�onk�w za�ogi. Najs�ynniejsze spotkanie z Lataj�cym Holendrem tak�e zako�czy�o si� nieprzewidzian� tragedi�. Dosz�o do niego 1 lipca 1881 roku na wodach australijskich, mi�dzy Melbourne i Sydney. W grupie 13 obserwator�w �aglowca by� w�wczas szesnastoletni ksi�� Jerzy, kt�ry wst�pi� p�niej na tron brytyjski jako Jerzy V. S�u�y� jako aspirant na HMS Baccante. Statek-widmo jednak zobaczy� z pok�adu HMS Inconstant (na kt�ry go przeniesiono, kiedy Baccante mia� problemy ze sterem) i opisa� to spotkanie w dzienniku pok�adowym. Wed�ug ksi�cia, Lataj�cy Holender l�ni� dziwnym czerwonym blaskiem, a jego maszty, reje i �agle by�y dobrze widoczne. Przysz�y kr�l nie by� pierwszym cz�onkiem za�ogi, kt�ry wypatrzy� statek. Marynarz, kt�ry twierdzi�, �e jemu przypad� ten ponury zaszczyt, spad� z masztu nast�pnego dnia i poni�s� �mier� na miejscu.

Naukowcy o Lataj�cym Holendrze

Naukowcy twierdz�, �e zamiast Lataj�cego Holendra widywano zapewne mira�e prawdziwych statk�w, p�yn�cych w oddali. �wiadkowie jednak konsekwentnie m�wi� o starym �aglowcu, kt�ry zdecydowanie r�ni si� od wsp�czesnych jednostek p�ywaj�cych i bardzo przypomina siedemnastowieczne statki holenderskie p�ywaj�ce do Indii Wschodnich, takie jak Lataj�cy Holender.

Motyw Lataj�cego Holendra w kulturze

* Dwie ksi��ki Briana Jacquesa: Castaways of the Flying Dutchman i jej sequel The Angel's Command. W tej adaptacji, kapitan przekl�� Boga za niedoskona�o�ci swego statku, w konsekwencji Anio� Pa�ski przyni�s� mu wie�� o czekaj�cej go karze.
* Piosenka Rockin' Chair grupy The Band.
* "Lataj�cy Holender" pojawia si� w filmach Piraci z Karaib�w: Skrzynia umarlaka i Piraci z Karaib�w: Na kra�cu �wiata.
* Film (1995) Josa Stellinga (De Vliegende Hollander)
* Utw�r zespo�u Jethro Tull z albumuStormwatch.
* Piosenka zespo�u The Band (Rockin' Chair).
* Obraz Alberta Rydera w Smithsonian American Art Museum w Waszyngtonie.
* Piosenka niemieckiej grupy Von Thronstahl.
* Komiks Carla Barksa pt The Flying Dutchman.
* Komiks Romano Scarpy pt. "Okr�t Widmo" (w�.Paperino e la leggenda dello "Scozzese Volante")
* "Coffee shop" w amsterdamskiej dzielnicy uciech.
* The Homeward Bounders, ksi��ka Diany Wynne Jones.
* Flying Dutch, parodia opery Wagnera, dzie�o Toma Holta
* Gra zwana "Holendrem" autorstwa Amiri Baraka
* Piosenka Tori Amos
* Jedna z atrakcji Weso�ego Miasteczka Six Flags Over Georgia.
* Pi�karz holenderski Dennis Bergkamp cierpi czasami na aviofobi�, z tego powodu bywa �artobliwie nazywany "nie lataj�cym Holendrem".
* S�awny zawodnik ameryka�skiej ligi baseballa Honus Wagner by� nazywany przez pras� "Lataj�cym Holendrem".
* Holenderski K-1 mistrz kickboxingu Remy Bonjasky jest znany jako "Lataj�cy Holender" z powodu jego wysokich uderze� kolanami.
* W grze video Alone in the Dark 2, Lataj�cy Holender to statek piracki z jednookim kapitanem i widmow� za�og�.
* Legenda zosta�a sfilmowana w Pandora and the Flying Dutchman z Av� Gardner i Jamesem Masonem.
* Richard Voorhees, posta� z serii sci-fi Juliana Maya Saga of Pliocene Exile, wybra� Lataj�cego Holendra jako swoje nowe wcielenie i przesta� wyst�powa� w tym cyklu.
* Time's Fool, nowela Glynna Maxwella, przenosi akcj� legendy do XX-wiecznego nocnego poci�gu.
* "Lataj�cy Holender" to slogan reklamowy linii lotniczych KLM.
* Lataj�cy Holender to nazwa widmowego pirata wyst�puj�cego w wielu dcinkach SpongeBob Squarepants.
* Lataj�cy Holender to maskotka Hope College w Holland w stanie Michigan.
* Lataj�cy Holender to maskotka Lebanon Valley College w Annville, w stanie Pensylwania.
* Lataj�cy Holender by� maskotk� Hofstra University dop�ki nie zast�piono go maskotk� "Pride".
* W brytyjskiej ksi��ce dla dzieci i opartym na niej serialu Captain Pugwash wyst�puje statek zwany "Flying Dustman" ("Lataj�ce Prochy" w sensie: prochy ludzkie).
* Jedna z tras narciarskich na szczycie w Keystone Resort jest nazywana Lataj�cym Holendrem.
* Lataj�cy Holender to wa�na cz�� tw�rczo�ci scenicznej komika francuskiego De cape et de crocs.
* W noweli Larry Nivena Protector wyst�puje rasa kosmit�w Lataj�cy Holender, znanych r�wnie� jako Vanderveckeni.
* "Lataj�cy Holender" to nazwa fast-foodu w Castletownbere w Irlandii.
* "Lataj�cy holender" – tytu� piosenki polskiej grupy Kult z albumu Tata2 z 1996 roku.
* "Lataj�cy Holender" - tytu� piosenki grupy Pijani Powietrzem z p�yty "zawieszeni w czasie i przestrzeni"
* Motyw Lataj�cego Holendra pojawi� si� w jednynm z odcink�w Scoobiego-Doo.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Lataj%C4%85cy_Holender_%28legenda%29

.
_________________